Altyapı Tespit ve Haritalandırma Çözümleri

Aykome Mühendislik, hat tespitinde GUTERMANN, boru içi görüntülemede MINICAM ürünlerini temsil eder. Sahada kazı öncesi boru ve kablo hattı tespiti ile dijital haritalama yapar. Altyapı tespiti dört soruyu sırayla cevaplar: hat nereden geçiyor, bağlantı elemanı nerede, borunun içi ne durumda, bulgu zeminde ve haritada nerede. Ürün değerleri Aykome kataloğundan (Ağustos 2026), üretici veri sayfalarından ve MINICAM'in ürün sayfasından (Ekim 2026) alınmıştır.

Altyapı tespitinde hangi yöntem hangi soruyu cevaplar?

Altyapı tespitinde dört soru dört yöntemle cevaplanır. Hattın güzergâhı ve derinliği elektromanyetik aramayla, bağlantı elemanının yeri manyetik yer belirleyiciyle (magnetic locator) bulunur. Borunun içi kamerayla görülür, bulgunun zemindeki yeri sonda (sonde) ve alıcıyla bulunur. Boru hattı tespitinde elektromanyetik aramanın iki modu vardır: aktif aramada verici hatta sinyal uygular, pasif aramada alıcı hattın üzerinde zaten akan akımı dinler.

PE ve PVC boru sinyal iletmez. Üzerinde iz teli yoksa elektromanyetik cihaz bu boruyu göstermez, basınçsızsa içine sokulan sondayla izlenir. Jeoradar dahil yöntemler boru hattı tespiti yöntemleri ve cihazları yazısında sınıflandırılır.

Kazıdan önce çalışma sırası (mevcut harita sorgusu, sahada tarama, zemine işaretleme) kazı öncesi kablo ve boru hattı tespiti adımları yazısında anlatılır.

Metal boru ve kablonun güzergâhı nasıl bulunur?

Metal boru ve enerjili kablonun güzergâhı elektromanyetik boru ve kablo tespit cihazıyla (pipe and cable locator) bulunur. Katalogdaki karşılığı GUTERMANN AQUATRACER 300 – Çok Frekanslı Boru ve Kablo Tespiti'dir. AQUATRACER 300'ün vericisi hatta üç yoldan sinyal verir:

• Doğrudan bağlantı kablosu ve topraklama çubuğuyla
• Hatta erişim yoksa enerjili kabloya takılan endüktif kuplörle (inductive coupler)
• Basınçsız borunun içine sokulan sondayla

AQUATRACER 300 üretici veri sayfasına göre verici 10 W çıkış gücüyle çalışır ve 5…25.000 Ω aralığında empedansı otomatik eşleştirir (Ekim 2026). Cihazda 200 Hz…476,52 kHz aralığında 1.000'den fazla programlanabilir frekans vardır. Bunların bir kısmı yalnız yasal izin olan yerlerde kullanılır. Alıcı 8 tespit modu ve çoklu anten dizisiyle çalışır, derinliği ve akımı sürekli gösterir, sol/sağ hat kılavuzu sunar.

Pathfinder bağlantısıyla vericinin gücü ve frekansı alıcıdan, 350 m'den fazla mesafeden değiştirilir (üretici veri sayfası, Ekim 2026). Bu sayede ekip verici ile alıcı arasında gidip gelmez. AQUATRACER 300 ve Magscan 100 boru ve vana tespit dedektörleri kategorisindedir.

Vana, kapak ve döküm boru yüzeyden nasıl bulunur?

Toprak veya asfalt altında kalmış vana, kapak ve döküm boru manyetik yer belirleyiciyle bulunur. GUTERMANN Magscan 100 – Demirli Metal Dedektörü ferromanyetik nesnenin manyetik alanındaki farkı algılar ve yalnız demir içeren metale tepki verir. Bu yüzden demir dışı metal parçalar operatörü oyalamaz. Sinyal nesnenin kenarında güçlendiği için operatör yuvarlak rögar kapağını, dikdörtgen hidrant kapağını veya hat üzerindeki vanayı şekliyle işaretler. Demirli boruyu izlerken kapalı bir vana sinyal artışı olarak görünür. Katalogda (Ağustos 2026) verilen bulma derinlikleri:

• 100 mm pik döküm boru 1,8 m, demir vana 2 m
• Vana kapağı 600 mm, hidrant kapağı 800 mm
• Çelik varil gibi büyük nesne 3 m

Plastik boru, bakır veya alüminyum kablo Magscan 100'de görünmez. Bakır kablonun ve metal borunun güzergâhı bunun yerine AQUATRACER 300 ile izlenir. Su kayıp çalışmasında bölgeyi kapatan vana bulunamazsa bölge ölçümü kurulamaz. Kaçak ekibi bu yüzden Magscan 100 ile bölge sınır vanalarını ve gürültü kaydedici konulacak vana ve hidrantları bulur. Kaçak tespit zinciri su kayıp ve kaçak yönetimi çözümleri sayfasında anlatılır.

Boru hattının içi nasıl görülür?

Boru hattının içi kamerayla görülür: kamera kafası kabloyla itilerek ilerliyorsa itmeli kamera (push camera), paletli araçla hattın içinde sürülüyorsa paletli robot (crawler) kullanılır. İtmeli kamerada erişimi makara boyu, paletli robotta hattın çapı sınırlar.

MINICAM SOLO PRO+ - İtmeli Kamera Sistemleri'nde makara seçenekleri 40 m, 60 m ve 100 m'dir (SOLO PRO+ üretici veri sayfası, Ekim 2026). Makarada sürtünme freni ve metre veya feet birimli mesafe sayacı bulunur. Operatör gözlemi girer, raporu sahada hazırlar. Kayıtlar USB ve SD ile aktarılır, WiFi ile uzaktan erişilir.

Aykome, İSKİ Ümraniye İlçe Müdürlüğü'ne SOLO PRO+ teslim etti ve eğitimini verdi. İSKİ sistemi kanal arızalarını kendi ekibiyle incelemek için envanterine kattı. Sistemde Türkçe menü ve raporlama, değiştirilebilir 360° dönebilen kamera kafası ve Kevlar kaplı kablo var. Diğer modeller itmeli boru gözlem kameraları arasındadır.

Uzun kanal aralığında ve büyük çaplı hatta MINICAM Proteus System - Boru Hattı İnceleme Sistemi kullanılır. Bu modüler sistem paletli araç, kablo makarası ve kontrol ünitesinden oluşur. Çap ve menzil değeri katalogda yayımlanmamıştır. Üreticinin verdiği MINICAM paletli sistemlerin çap aralığı 100 mm'den (astarlanmış boru dahil) 2.200 mm'ye kadardır. Bu sistemler 60 m'yi aşan hat aralıklarında muayene yapar (Ekim 2026).

100 mm'nin altındaki hatta ve bina bağlantısında SOLO PRO+ kullanılır. Ancak SOLO PRO+'nın girebildiği çap aralığı yayımlanmamıştır, bu değer teklifte belgeyle istenir. Paletli modeller paletli kanal görüntüleme robotları kategorisindedir.

Makara boyuna, hat çapına ve erişim noktasına göre seçim itmeli kamera mı paletli robot mu karşılaştırması yazısında anlatılır.

Bulgunun rapora hasar koduyla geçişi ve kabul muayenesi kanal görüntüleme raporunun okunması ve şartnamesi yazısında anlatılır.

Kamerada görülen hasar zeminde nasıl bulunur?

Kamerada görülen hasar, kamera kafasındaki sonda yüzeyden hat tespit alıcısıyla bulunarak zemine işaretlenir. Kamera çökmeyi, kök girişini veya bağlantı kaymasını gösterir. Kazı ekibi ise zeminde nereyi açacağını bilmek ister. Kamera hasarın önünde durdurulur, alıcı sondanın frekansına ayarlanır, sinyalin en güçlü olduğu nokta işaretlenir ve derinlik okunur.

Yöntemin koşulu, sonda frekansının alıcının algıladığı frekanslardan biri olmasıdır. SOLO PRO+ üretici veri sayfasına göre kamera sondası 33 kHz, 512 Hz ve 640 Hz frekanslarında çalışır. AQUATRACER 300'ün sonda frekansları 512 Hz, 640 Hz, 815 Hz, 8,192 kHz ve 32,768 kHz'dir (üretici veri sayfası, Ekim 2026).

512 Hz ve 640 Hz iki cihazda birebir aynıdır. 33 kHz bandında ise AQUATRACER 300 belgelerinde üç değer geçer: sonda listesinde 32,768 kHz, çalışma frekansları listesinde 33,0 kHz, aksesuar listesinde 33 kHz. SOLO PRO+ sondasının tam değeri belgelerde yazmadığı için alıcının sondayı hangi ayarda yakaladığı saha denemesinde görülür.

Sonda frekanslarının örtüşmesi iki üreticinin belgesinden okunur. İki cihazın birlikte çalıştığı sahada gösterilmeden eşleşmeyi şartnameye yazmayın. Proteus System'in sonda frekansı yayımlanmamıştır, bu değer de teklifte istenir.

Kamera girmeyen basınçsız hatta AQUATRACER 300'ün kendi sondaları bağımsız sinyal verici olarak 7,5 m aralıkta güzergâhı ve tıkanıklığı izler (üretici veri sayfası, Ekim 2026).

Tespit sonucu altyapı haritasına nasıl aktarılır?

Her bulgu konumu, derinliği ve hat türüyle kaydedilir, sonra dijital haritaya aktarılır. Altyapı haritalama ile kazıdan önce ve sonra altyapının dijital haritası çıkarılır. Sahada toplanan bilgi:

• Hat türü: içme suyu, atıksu, doğalgaz, elektrik, telekom
• Hattın metal mi ametal mi olduğu
• Hattın güzergâhı ve alıcıyla okunan derinliği
• Vana, rögar ve hidrant kapaklarının konumu
• Kamera bulgularının zemindeki karşılığı ve mesafe sayacındaki metrajı

Aykome, MKE'nin Kırıkkale fabrikasında yeni yeraltı elektrik galerisi inşaatından önce yaklaşık 3 km'lik alanda yeraltı boru ve kablo tespiti yaptı. Metal ve ametal hatların geçiş haritası çıkarıldı. Beş hat türünün güzergâhı ve derinliği belirlenip haritalandırıldı.

Tespit verisi idarenin coğrafi bilgi sistemine (CBS, GIS) katman olarak girer. Haritanın CBS katmanı mı pafta mı olacağı teklifte netleşir. Aykome'nin sahadaki işi kazı öncesi boru ve kablo hattı tespiti ve dijital haritalama hizmeti sayfasında anlatılır.

Sahada altyapı tespitini ne yanıltır?

Sahada altyapı tespitini en çok dört durum yanıltır: sinyalin komşu metal hatta geçmesi, pasif taramada akım taşımayan hattın görünmemesi, hattın metal olmaması ve kazı noktasının yakınındaki enerjili kablo.

1. Sinyal komşu hatta geçer: dolu koridorda aktif sinyal yan yana giden metal hatlara yayılır ve alıcı yanlış hattı izler. Mümkünse kuplör yerine doğrudan bağlantı kurun, sonra frekansı değiştirin. AQUATRACER 300'te frekanslar ihtiyaca göre eklenip silinir.
2. Pasif taramada hat görünmez: boş pasif tarama "hat yok" demek değildir. Verici bağlayıp aktif tarama yapın.
3. Hat metal değildir: PE ve PVC boru ne elektromanyetik ne manyetik cihazda görünür. Basınçsız hatta AQUATRACER 300 sondası veya SOLO PRO+ kamera sondası kullanılır. Basınçlı, iz telsiz plastik hatta katalogda doğrudan cihaz yoktur. Diğer yollar boru hattı tespiti yöntemleri ve cihazları yazısında anlatılır.
4. Kazı noktasının yakınında enerjili kablo vardır: Magscan 100 akım çeken kablonun yakınında uğultu tonu verir. Bu işareti kazı ekibine tehlike notu olarak yazın.

Boru hattı tespiti ve kanal görüntüleme şartnamesine hangi maddeler yazılır?

Boru hattı tespiti ve kanal görüntüleme şartnamesine marka ve model değil, işlev ve eşik yazılır: verici gücü, çalışma modları, uzaktan kontrol, sonda frekansı, koruma sınıfı ve sıcaklık.

İdarenin kendi ekibi hat tespitini ve kanal muayenesini düzenli yapacaksa cihaz alınır ve kullanıcı eğitimi teklife yazılır. İSKİ Ümraniye bu yolu seçti. İş, MKE'nin Kırıkkale fabrikasındaki çalışmada olduğu gibi tek seferlik bir alanın haritasıysa kazı öncesi boru ve kablo hattı tespiti ve dijital haritalama hizmeti olarak yaptırılır.

Katalogdaki ürünler hat tespit ve kanal görüntüleme sistemlerinin tamamı başlığı altında listelenir.

İdarenin diğer ölçüm ve izleme işleri için belediyeler ve su idareleri için ölçüm ve izleme çözümleri sayfasına bakın.

Sıkça sorulan sorular

Kamerada görülen hasarın yeri yüzeyde nasıl işaretlenir?

Kamera hasarın önünde durdurulur, kafadaki sonda yüzeyden alıcıyla aranır. Sinyalin en güçlü olduğu nokta işaretlenir, derinlik okunur. SOLO PRO+ sondası 33 kHz, 512 Hz ve 640 Hz'de çalışır. AQUATRACER 300 alıcısı bunlardan 512 Hz ve 640 Hz'i algılar. 33 kHz sondanın alıcıda 33,0 kHz ayarında mı 32,768 kHz ayarında mı yakalandığı belgelerde yazmaz. Teklif verenden iki cihazın birlikte çalıştığını sahada göstermesini isteyin.

Asfalt altında kalan vana kapağı nasıl bulunur?

Asfalt altında kalan vana kapağı, yalnız demirli metale tepki veren manyetik yer belirleyiciyle yüzeyden bulunur. GUTERMANN Magscan 100, katalog değerlerine göre vana kapağını 600 mm, hidrant kapağını 800 mm derinliğe kadar bulur. Sinyal kapağın kenarında güçlendiği için operatör yuvarlak veya dikdörtgen kapağın şeklini zemine işaretler.

Verici bağlamadan hangi hatlar bulunabilir?

AQUATRACER 300 pasif modda yalnız enerjili kabloları gösterir. Bu yüzden dolu koridorda pasif tarama, kazı ekibine enerjili kabloların yerini verir. Magscan 100'ün akım çeken kablo yakınında çıkardığı uğultu tonu aynı kabloyu ikinci kez doğrular. Enerjisiz kablo, su borusu ve metal olmayan hat bu taramada görünmez. Boş tarama hattın olmadığını göstermez. Verici bağlanıp aktif tarama yapılır.

Sonda hangi borularda kullanılabilir?

Sonda yalnız basınçsız boruya, içine erişilebiliyorsa girer. Basınçlı hatta sonda kullanımı üretici belgesinde yer almaz. İki kullanım vardır: AQUATRACER 300 sondası bağımsız sinyal verici olarak 7,5 m aralıkta güzergâh ve tıkanıklık izler. SOLO PRO+'da ise sonda kamera kafasındadır, böylece görüntü ve hasarın zemindeki yeri birlikte alınır.

Altyapı haritası için sahada hangi bilgiler toplanır?

Altyapı haritası için sahada hat türü (içme suyu, atıksu, doğalgaz, elektrik, telekom) ve hattın metal mi ametal mi olduğu kaydedilir. Güzergâh ve derinlik, vana ve kapak konumları ile kamera bulgularının zemindeki karşılığı da toplanır. Aykome'nin MKE Kırıkkale fabrikasındaki çalışmasında yaklaşık 3 km'lik alanda bu bilgilerle hatların geçiş haritası çıkarıldı.