Boru Hattı Tespiti Nasıl Yapılır? Yöntemler ve Cihazlar
Boru hattı tespitinde yöntem boru malzemesine göre seçilir: metal hatta verici sinyali, demir dökümde manyetik yer belirleyici, plastik boruda sonda, iz teli ya da jeoradar kullanılır.
Çağdaş Buğra Yılmaz7 dk okuma
Bu yazıda
- Su borusu tespit cihazı nasıl çalışır?
- Boru malzemesine göre hangi tespit yöntemi seçilir?
- Metal olmayan borularda hangi yöntem kalır?
- Demir döküm hatta sinyal neden kaybolur?
- Boru hattı tespiti nerelerde kullanılır?
- Aykome'de karşılığı: AQUATRACER 300 ve Magscan 100
- Sıkça sorulan sorular
- Su borusu tespit cihazı şartnameye nasıl yazılır?
Su borusu tespit cihazı nasıl çalışır?
Su borusu tespit cihazı, hatta alternatif akımlı sinyal uygulayan verici ile yüzeydeki alıcıdan oluşur. Sinyal metal hatta manyetik alan oluşturur; alıcı alanın en güçlü olduğu çizgiyi güzergâh, biçiminden de derinliği okur.
GUTERMANN AQUATRACER 300'ün veri sayfasındaki terim boru ve kablo tespit cihazıdır (pipe and cable locator); sahada yeraltı boru tespit cihazı, hat tespit cihazı veya boru bulucu da denir.
Aktif ve pasif hat tespiti arasındaki fark nedir?
Su borusunda hat tespiti aktif yapılır: pasif taramada alıcı yalnız hatta zaten akan şebeke akımını dinler, su borusu ise akım taşımaz. Aktif yöntemde verici, doğrudan bağlantı kablosu ve topraklama çubuğuyla vanaya veya hidranta bağlanır; enerjili kabloya bağlanılamıyorsa çevresine endüktif kuplör (inductive coupler) takılır.
Taramaların kazıdan önceki sırası için kazı öncesi kablo ve boru hattı tespiti adımları yazısına bakın.
Boru malzemesine göre hangi tespit yöntemi seçilir?
Boru hattı tespitinde yöntemi cihaz değil, borunun malzemesi ve hattın basınç durumu belirler.
| Yöntem | Hangi hatta çalışır | Hatta ne gerekir | Sınırı | Aykome karşılığı |
|---|---|---|---|---|
| Aktif, doğrudan bağlantı | Metal boru (çelik, döküm), iz telli plastik boru | Vana, hidrant veya iz teli ucu | Contalı bağlantıda sinyal düşebilir | AQUATRACER 300, 10 W verici |
| Aktif, endüktif kuplör | Enerjili kablo | Kablonun etrafına takılan kuplör | Su borusunda yöntem değildir | AQUATRACER 300 opsiyonel kuplörü (8–82 kHz) |
| Pasif | Üzerinden akım geçen kablo | Hiçbir şey | Su borusunu göstermez | AQUATRACER 300 pasif modu (50/60 Hz) |
| Sonda ile güzergâh takibi | Basınçsız boru: kanalizasyon, yağmur suyu, boş koruma borusu | Borunun içine erişim (baca, boru ucu) | Basınçlı hatta kullanılmaz | AQUATRACER 300 opsiyonel sondaları |
| Manyetik yer belirleme | Demir içeren boru, vana, kapak | Verici gerekmez | Plastik ve demir dışı metali görmez | Magscan 100 |
| Jeoradar (GPR) | Her malzeme, toprakla dielektrik farkı varsa | Hiçbir şey | Killi ve iletken toprakta sinyal sönümlenir | Katalogda yok |
Veri sayfası endüktif kuplörü doğrudan bağlantı kurulamayan enerjili kablolar için tanımlar, pasif mod da akım taşımayan su borusunu göstermez; bu yüzden su borusunda verici hatta doğrudan bağlanır. Plastik hatta sonda veya iz teli gerekir, ikisi de yoksa jeoradar kalır.
Metal olmayan borularda hangi yöntem kalır?
PE ve PVC boru ne sinyal iletir ne de manyetik alan üretir. Bu yüzden metal olmayan borularda yöntemi hattın basınçlı olup olmadığı ve üzerinde iz teli bulunup bulunmadığı belirler. Plastik boru tespiti için üç yol vardır:
- Basınçsız hat: borunun içine sonda (sonde) sürülür, alıcı sondanın frekansına ayarlanır.
- Basınçlı hat: döşenirken üzerine iz teli (tracer wire) konmuşsa verici bu tele bağlanır.
- İkisi de yoksa: jeoradar kullanılır.
AQUATRACER 300 Türkçe veri sayfasına göre sondalar basınçsız boruların içinde, hatta bağlanmadan kendi sinyalini veren verici olarak kullanılır; veri sayfası bunun için 7,5 metrelik bir aralık verir ama bunun derinlik mi yatay mesafe mi olduğunu yazmaz. Frekansları 512 Hz, 640 Hz, 815 Hz, 8,192 kHz ve 32,768 kHz'dir.
Atıksu hattında sonda çoğu zaman kamera kafasıyla girer; kamera türü için itmeli kamera mı paletli robot mu seçimi yazısına bakın.
Jeoradar (GPR) ne zaman gerekir, sınırı nedir?
Jeoradar (ground penetrating radar, GPR), boru malzemesinden bağımsız çalıştığı için basınçlı ve iz telsiz plastik hatta kalan yöntemdir. GPR cihazı toprağa radar dalgası gönderir, dielektrik özelliği çevresinden farklı ara yüzeylerden dönen yansımaları kaydeder.
Yer radarı da denen yöntemin sınırı topraktır. EPA'nın jeoradar açıklamasına göre nüfuz derinliği nadiren 10 m'yi geçer; katyon değişim kapasitesi yüksek killer sönümlenmeyi artırıp nüfuzu azaltır.
Aykome kataloğunda jeoradar bulunmaz; metal hatlar ve basınçsız plastik hatlar için katalogdaki karşılık elektromanyetik hat tespitidir.
Demir döküm hatta sinyal neden kaybolur?
Demir döküm hatta sinyal, contalı geçme bağlantılar metalin elektriksel sürekliliğini kestiği için kaybolabilir. Doğrudan bağlantıyla izlenen hatta güzergâh bir noktada aniden kesilir ve sinyal gücü düşer, çünkü aktif sinyal hat boyunca bu süreklilikle taşınır.
Bu durumda iki yol vardır:
- Sinyali, kaybolduğu noktadan sonraki ilk erişilebilir vanadan yeniden vermek.
- GUTERMANN Magscan 100 ile devam etmek: manyetik yer belirleyici (magnetic locator) sürekliliğe değil, demirin manyetik alanına tepki verir.
Magscan 100 katalog açıklamasına göre demirli boru izlenirken kapalı vana, sinyal gücünde artış olarak görünür.
Boru hattı tespiti nerelerde kullanılır?
Boru hattı tespiti, su şebekesinde planı eksik hatların güzergâhını ve vana yerlerini bulmak için kullanılır. DMA (bölgesel ölçüm alanı) sınır vanaları, gürültü kaydedici konacak vana ve hidrantlar Magscan 100 ile bulunur. Atıksu hattı sondayla izlenir; fabrika ve OSB sahasında yeni tesis öncesi mevcut hatlar aranır.
Aykome'de karşılığı: AQUATRACER 300 ve Magscan 100
Aykome kataloğunda hat tespiti için iki GUTERMANN cihazı vardır. AQUATRACER 300 değerleri üreticinin Türkçe veri sayfasından (Ekim 2026), Magscan 100 bilgisi Aykome kataloğundan (Ağustos 2026) alınmıştır.
AQUATRACER 300 – Çok Frekanslı Boru ve Kablo Tespiti, 10 W verici ve 1.000'den fazla programlanabilir frekansla çalışır ve IP65 koruma sınıfındadır. Magscan 100 – Demirli Metal Dedektörü yalnız demire tepki verir; sinyal kapağın ve vananın kenarında güçlenir.
AQUATRACER 300 basınçlı ve iz telsiz plastik hattı göstermez. İki cihaz da boru ve vana tespit dedektörleri kategorisindedir.
Tespiti cihaz almadan yaptırmak isterseniz Aykome'nin boru ve kablo hattı tespiti ve haritalama hizmeti kapsamına bakın.
Sıkça sorulan sorular
Plastik boru nasıl tespit edilir?
Plastik boru elektromanyetik cihazda kendiliğinden görünmez, üç yoldan biriyle bulunur. Hat basınçsızsa içine sonda sürülür; AQUATRACER 300 sondaları 512 Hz ile 32,768 kHz arasında beş frekansta çalışır. Hat basınçlıysa ve iz teli varsa verici bu tele bağlanır. İkisi de yoksa jeoradar gerekir.
Su borusunun derinliği ölçülebilir mi?
Su borusunun derinliği, hat sinyal taşıdığı sürece ölçülebilir. AQUATRACER 300 alıcısı derinliği ve hattaki akımı sürekli ölçüp ekranda gösterir; bunun için verici metal boruya doğrudan bağlanır ya da basınçsız plastik hatta sonda kullanılır. Pasif modda akım taşımayan su borusunun derinliği okunmaz.
Boru hattı tespiti ne kadar hassas yapılır?
Boru hattı tespitinde hassasiyet toprağa ve derinliğe bağlıdır; üretici doğruluk değeri vermez. İşaret kazıdan önce ikinci okumayla doğrulanır: verici başka bir erişim noktasına (vana, hidrant) bağlanıp güzergâh karşı yönden izlenir, demir döküm ve çelik hatta Magscan 100 ile çapraz kontrol yapılır. İngiliz BSI PAS 128:2022 şartnamesi gömülü hat çalışmasını masa başı kayıt taraması, tespit, doğrulama ve konum belirleme aşamalarına ayırır.
Jeoradar her toprakta çalışır mı?
Jeoradar her toprakta aynı derinliğe inmez. EPA'ya göre nüfuz derinliği nadiren 10 m'yi geçer, iletken zeminde ve kilde azalır. Killi zeminde plastik boru ayırt edilemeyebilir; hat basınçlıysa ve iz teli de yoksa katalogda bu hattı yüzeyden gösteren cihaz yoktur, güzergâh bilinen bir erişim noktasından kazıyla doğrulanır.
Metal dedektörüyle su borusu bulunur mu?
Sıradan metal dedektörü yüzeye yakın metal içindir. Gömülü döküm ve çelik boru, vana ve kapak manyetik yer belirleyiciyle (Magscan 100) bulunur: bu cihaz yalnız demire tepki verir, Aykome kataloğuna göre sıradan dedektörden çok daha derinde etkilidir. Bakır hatta su borusu tespit cihazının vericisi, plastik hatta sonda veya iz teli kullanılır.
Su borusu tespit cihazı şartnameye nasıl yazılır?
Şartnameye marka değil, AQUATRACER 300 ve Magscan 100'ün karşıladığı işlev ve eşikler yazılır.
Şartnameye yazılacak teknik maddeler
Maddeler alınacak cihaza göre seçilir:
- Sistem, hatta sinyal uygulayan bir verici ile yüzeyden izleyen bir alıcıdan oluşan elektromanyetik boru ve kablo tespit sistemi olmalı; doğrudan bağlantı ve endüktif sinyal uygulamasını desteklemelidir.
- Verici çıkış gücü en az 10 W olmalı; verici yük empedansını 5 Ω…25.000 Ω aralığında otomatik eşleştirmelidir.
- Alıcı, basınçsız borulara sürülen sondaları 512 Hz, 640 Hz, 815 Hz, 8,192 kHz ve 32,768 kHz frekanslarında algılamalıdır.
- Alıcı pasif modda 50 Hz şebeke frekansını ve harmoniklerini algılamalıdır.
- Alıcı ekranında derinlik ölçümü, hat yönü ve sol/sağ hat kılavuzu gösterilmelidir.
- Koruma sınıfı en az IP65, çalışma sıcaklığı en az −20 °C…+55 °C olmalıdır.
- Alıcı ve verici şarj edilebilir pille çalışmalı; alıcı sürekli kullanımda en az 30 saat çalışmalıdır.
- Demir döküm ve çelik boru, vana ve kapakların yerini belirlemek için, hatta sinyal uygulanmadan yalnız demir içeren metallere tepki veren manyetik yer belirleyici teklif edilmelidir.
Teklif alırken isteyin
- Türkçe kullanım kılavuzu ve CE uygunluk beyanı.
- Teslim edilen cihazda etkin frekansların yazılı listesi: bazı yüksek frekanslar veri sayfasında "yasanın izin verdiği durumlarda" kaydıyla geçer.
- Endüktif kuplör, sondalar ve izlenebilir kanal çubuğunun teklif kapsamında olup olmadığı: bunlar standart pakette değil, opsiyonel aksesuardır.
- Garanti süresi ve kapsamının teklifte yazılı olması (üretici veri sayfası 2 yıl garanti yazar), yedek parça ve servis taahhüdü.
- Kullanıcı eğitiminin ve idarenin kendi hattında saha denemesinin teklife dahil olup olmadığı.
- Manyetik yer belirleyici için yayımlanmamış koruma sınıfı, pil ömrü ve çalışma sıcaklığının belgesi.
İlgili Yazılar
2026-10-157 dk okuma
Gürültü Kaydedici mi, Korelatör mü? Şebeke Kaçak Taramasında Hangisi Ne Zaman Kullanılır
Gürültü kaydedici gece onlarca vanayı operatörsüz dinler, korelatör ise iki sensör arasındaki kaçağın yerini operatör sahadayken gerçek zamanlı bulur. Hangisi ne zaman seçilir, şartnameye ne yazılır?
2026-10-157 dk okuma
Su Şebekesinde Kaçak Tespiti Nasıl Yapılır? Saha Uygulama Adımları
Su şebekesinde kaçak tespiti altı adımda: saha hazırlığı, bölgeyi daraltma, gece taraması, korelasyon, yer mikrofonuyla nokta doğrulama ve onarım sonrası kontrol; şartname maddeleriyle.
2026-02-187 dk okuma
Kaçak Tespitinde Akustik Korelasyon
Akustik korelatör, kaçak sesinin iki sensöre varış farkını ses hızı ve boru uzunluğuyla birleştirip kaçak noktasını hesaplar. Hesabı bozan girdiler, üç korelatörün farkı ve şartname maddeleri.
2026-10-158 dk okuma
Telemetri (Uzaktan İzleme) Sistemi Nedir? Su Şebekelerinde Kullanım Alanları
Telemetri nedir: kuyu, depo, terfi merkezi ve şebeke bacasındaki ölçümü merkeze taşıyan uzaktan izleme sistemi. 4G, NB-IoT ve radyo seçimi, pil ömrü ve kullanım alanları.
