Debimetre Seçim Rehberi

Bir su idaresinde debimetrenin yeri çoğu zaman bellidir: kuyu çıkışı, isale hattı, depo giriş ve çıkışı, terfi merkezi, arıtma girişi veya deşarj kanalı. Bu cihaza sahada debi ölçer de denir; debimetre seçimini ölçüm prensibinden önce noktanın koşulu belirler. Bu sayfa, Aykome Mühendislik kataloğundaki debimetre çeşitlerinden dördünü üç saha sorusuyla karşılaştırır. Elektromanyetik ve kelepçeli ultrasonik debimetre debiyi doğrudan ölçmez: akış hızını ölçer, hat çapını kullanarak hacimsel debiye geçer. Açık kanal debimetresi ise debiyi su seviyesinden hesaplar. Sayfadaki değerler Aykome ürün kataloğundan (Ağustos 2026) ve Ekim 2026'da okunan ISOIL ile NIVELCO veri sayfalarından alınmıştır.

Debimetre seçimi hangi üç soruyla başlar?

Debimetre seçimi üç saha sorusuyla başlar: akış borunun kesitini dolduruyor mu, akışkan iletken mi, hat kesilebiliyor mu? İlk soru akış kesitidir. Açık kanalda ve kısmen dolu akan cazibeli kanalizasyonda boru tipi debimetre doğru ölçmez. MS2500 Türkçe veri sayfasına göre elektromanyetik debimetrede (electromagnetic flow meter) boru çalışma sırasında ya tamamen dolu ya da tamamen boş olmalıdır. Kesit dolmuyorsa açık kanal debimetresi (open channel flow meter) seçilir.

İkinci soru akışkandır. Elektromanyetik ölçüm için akışkan iletken olmalıdır (ISOMAG broşürü). Kelepçeli ultrasonik debimetre (clamp-on ultrasonic flow meter) ise iletkenlik, basınç ve kimyasal özelliklerden bağımsız ölçer. Yağ gibi iletken olmayan sıvıda elektromanyetik debimetre ölçmez.

Üçüncü soru hattır. Hat kesilebiliyor veya yeni hat döşeniyorsa sensör hattın parçası olur, kesinti yapılamıyorsa sensörler borunun dışına bağlanır. Kelepçeli tipte sabit mi portatif mi sorusunu ölçümün ne kadar süreceği ve kaç noktada ölçüleceği belirler. Üç sorunun cevabına göre debi ölçüm yöntemi ve katalogdaki karşılığı şöyledir:

• Akış kesiti dolmuyor (açık kanal, cazibeli kanalizasyon): NIVELCO NIVOSONAR
• Dolu boru, iletken sıvı, hat kesilebiliyor: ISOIL MS2500 ve bağlandığı konvertör
• Hat kesilemiyor veya sıvı iletken değil, ölçüm kalıcı: ISOIL IFX-F100
• Geçici ölçüm veya mevcut debimetrenin doğrulanması: ISOIL IFX-P200

Dolu boru ve iletken sıvıda elektromanyetik debimetre nasıl seçilir?

Dolu boru ve iletken sıvıda elektromanyetik debimetre seçilirken önce sensörün çapı ve astarı, sonra doğruluğu ve haberleşmeyi belirleyen konvertör seçilir. MS2500 hatta oturan sensördür; sinyalini debiye çevirip ekrana ve çıkışa veren birim ISOIL ISOMAG serisinin konvertörüdür. Katalogdaki konvertörler (Ağustos 2026):

• MV110: ölçülen değerin ±%0,8'i, opsiyonel ±%0,4
• MV210: 0,5 m/s akış hızından itibaren ölçülen değerin ±%0,2'si
• MV145: bataryalı, dahili bellekli, Modbus RS485 çıkışlı

MS2500 veri sayfasında doğruluk değeri yoktur; doğruluk için konvertörün veri sayfasına bakılır. Ölçüm prensibi ve iletkenlik koşulunun nedeni elektromanyetik debimetre nedir, nasıl çalışır yazısında anlatılır.

MS2500 DN25–DN2000 çaplarda üretilir. Nominal basıncı 1.600 kPa'dır (DN50'ye kadar 4.000 kPa), standart flanşı UNI PN16'dır. Astar akışkana ve sıvı sıcaklığına göre seçilir: PP 0…60 °C (en çok PN16), Rilsan 0…70 °C, ebonit −5…+80 °C, PTFE kompakt versiyonda −20…+100 °C, ayrı versiyonda −20…+180 °C. Elektrot AISI 316L, Hastelloy C276, platin, titanyum veya tantaldır. İçme suyu için WRAS, NSF, DM174 ve MOCA malzeme sertifikaları vardır (katalog, Ağustos 2026). Faturalama noktasında MS2500, MV110 veya MV110W konvertörüyle DN25–DN1000 çaplarda MID MI-001 onaylıdır (MS2500 veri sayfası, s. 13–14).

Sensör dirsek ve hidrolik aksesuarlardan uzağa konur; veri sayfasındaki montaj çiziminde sensörün iki yanında 3×DN ve 2×DN düz boru görülür (MS2500 veri sayfası DS006REV21, Ekim 2026'da okundu). Plastik veya katodik korumalı boruda topraklama halkası gerekir. Ayrıntılar debimetre montajında düz boru ve topraklama kuralları yazısındadır.

Büyük çapta kesinti yapılamıyorsa MS3810 daldırma tip sensör basınç altında delik açılarak (hot tap) takılır. Gofret ve daldırma tip sensörler ile pilli konvertörler elektromanyetik debimetreler kategorisindedir.

Hat kesilemiyorsa kelepçeli ultrasonik debimetre kalıcı mı, portatif mi seçilir?

Hat kesilemiyorsa kelepçeli ultrasonik debimetre seçilir: ölçüm sürekli SCADA'ya gidecekse sabit ISOIL IFX-F100, birkaç saatlik doğrulama veya noktadan noktaya taşınan ölçümse portatif ISOIL IFX-P200 kullanılır. İki cihaz da geçiş süresi (transit time) prensibiyle ölçer (IFX broşürü, Kasım 2019). Sensörlerin boruya yerleştirilmesi kelepçeli (clamp-on) ultrasonik debimetre ile taşınabilir debi ölçümü yazısında adım adım anlatılır.

IFX-F100 sensör seçeneğine göre DN10–DN3000 çaplı borularda çalışır. Duvar tipi alüminyum gövdesi IP66'dır, 100…240 V AC veya 9…36 V DC ile beslenir. Dijital veya analog çıkış verir; isteğe bağlı Modbus RTU ve HART protokolüyle haberleşir (katalog, Ağustos 2026).

Portatif IFX-P200 dahili şarjlı pille 24 saate kadar çalışır, ABS kasası IP65'tir. Tek sensör çiftiyle DN50–DN3000 çaplarda ölçer, 100.000 kayıtta 1.000.000 veriye kadar saklar (IFX broşürü, Kasım 2019). Daha uzun geçici ölçümde IFX-P210 dahili pillerle 100 güne kadar çalışır (katalog, Ağustos 2026). Bu modeller ultrasonik debimetreler kategorisindedir.

İki cihazda da sıvıdaki katı veya gaz hacimce %10'un altında olmalıdır. Doğruluk uygulamaya bağlı olarak ölçülen değerin ±%1–3'üdür. ±%0,5 değeri, cihaz aynı hatta bir ana sayaçla karşılaştırılıp sahada kalibre edildiğinde o sayaca göre geçerlidir; noktada ana sayaç yoksa bu değer elde edilmez. Hız aralığı 0,01–25 m/s'dir (katalog, Ağustos 2026). Katı oranı sınırın üstündeyse ve sıvı iletkense dolu boruda MS2500 seçilir. İki teknolojinin eksen eksen farkı elektromanyetik mi ultrasonik mi debimetre karşılaştırması yazısındadır.

Kelepçeli debimetre akış hızını ölçer, debiyi vericiye girilen boru verisinden (dış çap, et kalınlığı, boru cinsi) hesaplar. Boru verisi yanlış girilirse hız doğru ölçülse de debi yanlış çıkar.

Akış borunun kesitini doldurmuyorsa debi nasıl ölçülür?

Akış borunun kesitini doldurmuyorsa debi, bir daraltma yapısının önünde yükselen su seviyesinden hesaplanır; NIVELCO NIVOSONAR bu yöntemle çalışan açık kanal debimetresidir. NIVOSONAR, polipropilen Parshall kanalı (Parshall flume) ile üstüne konan EasyTREK veya EchoTREK ultrasonik seviye transmitterinden oluşur; kanalın debi formülü (Q = a·hᵇ) transmitterin yazılımındadır (NIVOSONAR kullanım kılavuzu, Temmuz 2020). Parshall kanalıyla açık kanalda debi ölçümü ISO 9826 Parshall kanalı standardında tanımlanır.

Kanal boyutu noktanın debisine göre seçilir. Katalogda 9 boyut vardır: en küçüğü 0,94…22,3 m³/sa, en büyüğü 31,3…6.627 m³/sa aralığında ölçer. Çıkış 4…20 mA ve HART'tır, MultiCONT ile RS485 ve röle eklenir (katalog, Ağustos 2026). Kanal ve transmitter seçenekleri açık kanal debimetreleri kategorisindedir.

Katalogda NIVOSONAR'ın uygulama yerleri açık ve cazibeli kanallar, besleme ve proses suyu, sulama kanalı ve arıtılmış atıksudur. Arıtmanın öteki ölçümleri arıtma tesisleri için ölçüm ve otomasyon çözümleri sayfasındadır.

Sistemde debiyi veren tek ölçüm, kanal önündeki su seviyesidir. Ultrasonik seviye transmitterinin seçim ölçütleri seviye sensörü seçim rehberi sayfasında anlatılır.

NIVOSONAR'ın doğruluğu büyük ölçüde montaja bağlıdır, katalogda doğruluk değeri yayımlanmamıştır. Kanaldan önce kanal genişliğinin 2–3 katı, sonra 3–4 katı (en az 5 m) düz bölüm gerekir (NIVOSONAR kullanım kılavuzu, Temmuz 2020). Tortu ölçümü bozduğu için kanal düzenli temizlenir. Su donmamalıdır; kanal çıkışındaki su seviyesi kılavuzdaki hd/ha sınırını aşmamalıdır, aşarsa seviyeden hesaplanan debi gerçeği vermez. Basınçlı ve dolu akan boruda NIVOSONAR değil, MS2500 veya kelepçeli ultrasonik seçilir. Kanalın yerleştirilmesi açık kanal debimetre ile debi ölçümü yazısında adım adım anlatılır.

Katalogdaki dört tip dışında kalan debimetre çeşitleri

Debimetre çeşitleri bu sayfadaki elektromanyetik, kelepçeli ultrasonik ve açık kanal tipleriyle sınırlı değildir. Vorteks, türbin, fark basınçlı ve kütlesel (Coriolis) debimetreler de bu çeşitler arasındadır. Bu sayfa yalnız Aykome'nin temsil ettiği ISOIL ve NIVELCO hatlarındaki su ve atıksu tiplerini karşılaştırır. Öteki tipler kendi yazılarında anlatılır:

• Bütün tipler ve kullanım yerleri: debimetre çeşitleri ve hangi debimetrenin ne zaman kullanıldığı
• Vorteks: vorteks debimetre ve elektromanyetik debimetreden farkı
• Orifis: orifis ve fark basınçlı debi ölçümü
• Kuyu, terfi merkezi, depo ve arıtmada hangi tipin nereye konduğu: atıksu ve içme suyu şebekelerinde debimetre uygulamaları

Debimetre şartnamesine hangi maddeler yazılır?

Debimetre seçiminde şartnameye marka ve model değil, cihazın karşılaması gereken performans kriteri yazılır; maddeler her ölçüm noktası için ayrı değerlendirilir.

Debimetre teklifleri arasındaki fark çoğu zaman cihazda değil kapsamda çıkar: sensörle birlikte hangi konvertörün teklif edildiği, MID belgesinin kapsadığı çap, devreye almanın dahil olup olmadığı. Kalibrasyon belgesini her tedarikçiden, bizden de isteyin.

Noktanıza uyan debi ölçüm cihazlarını elektromanyetik, ultrasonik ve açık kanal debimetreleri kategorisinde karşılaştırabilirsiniz.

Mevcut debimetrenin sahada doğrulanması veya geçici ölçüm gerekiyorsa ultrasonik ve elektromanyetik debi ölçüm hizmeti kapsamını inceleyin.

Sıkça sorulan sorular

Debimetre doğruluğu "ölçülen değerin yüzdesi" olarak verildiğinde ne anlama gelir?

Ölçülen değerin yüzdesi, hatanın o anki debiye göre hesaplandığını gösterir; debi düştükçe mutlak hata da küçülür. Tam ölçeğin (aralığın) yüzdesi olarak verilen doğrulukta ise hata en yüksek debiye göre sabittir; debi düştükçe okunan değere oranla büyür. Teklifleri karşılaştırırken hangi ifadenin kullanıldığına bakın. MV210'da ±%0,2 doğruluk 0,5 m/s akış hızından itibaren geçerlidir (katalog, Ağustos 2026). Hesap örneği: MS2500, MV110 konvertörüyle ölçülen değerin ±%0,8'i doğrulukla ölçer; 100 m³/sa debide hata ±0,8 m³/sa olur.

Faturalama yapılan noktada debimetre MID onaylı olmalı mı?

Evet. Faturalama ve ticari ölçümde 2014/32/AB Ölçü Aletleri Direktifi su sayaçlarını MI-001 kategorisinde kapsar; şartnameye sensörü ve konvertörü birlikte kapsayan uygunluk belgesi yazılır. MS2500, MV110 veya MV110W konvertörüyle DN25–DN1000 çaplarda MI-001 (OIML R49) sınıf 1 ve sınıf 2 onaylıdır (MS2500 veri sayfası, s. 13–14). Yalnız proses izlenen noktada bu belge şart değildir.

Elektrik olmayan bir vana odasında veya bacada debimetre nasıl çalışır?

Elektriksiz noktada pilli konvertör veya debimetre kullanılır. Katalogda MV145 bataryalı konvertör, 3G modemli MV255 pilli debimetre ve CS3820 pilli daldırma tip vardır. CS3820'nin tahmini pil ömrü, 5 saniyelik ölçüm aralığında 11 yılı aşar (katalog, Ağustos 2026). Aykome, ASAT'ın Antalya'daki bir su deposu çıkışına GPRS ile veri gönderen pilli debimetre kurdu. Verinin merkeze taşınması su şebekesi SCADA ve telemetri çözümleri sayfasındadır.

Hava kabarcığı veya katı taşıyan sıvıda ultrasonik debimetre ölçer mi?

Sınırlı ölçüde ölçer. Kelepçeli IFX-F100 ve IFX-P200'de katı veya gaz hacimce %10'un altında olmalıdır (katalog, Ağustos 2026). Katı oranı yüksekse ve sıvı iletkense elektromanyetik MS2500 değerlendirilir. Elektromanyetik ölçümde de hava cebi istenmez: MS2500 veri sayfası (DS006REV21) kısmen boş borudan kaçınılmasını ve borunun çalışma sırasında tamamen dolu olmasını ister, dikey hatta yukarı akışı tercih eder. Ölçüm noktası havanın toplanmadığı kesime konur.

Açık kanal debimetresi kapalı kanalizasyon borusunda kullanılabilir mi?

Yalnız sıvı boru kesitini tamamen doldurmuyorsa kullanılabilir. NIVELCO'nun NIVOSONAR kılavuzuna göre Parshall kanalı kapalı hatta, örneğin cazibeli kanalizasyonda, ancak hat açılıp bir ölçüm bacası kurulursa yerleştirilir. Basınçlı ve dolu akan boruda NIVOSONAR kullanılmaz; bu noktada MS2500 elektromanyetik debimetre veya kelepçeli ultrasonik IFX-F100 seçilir.

Mevcut bir debimetrenin doğru ölçtüğü sahada nasıl kontrol edilir?

Aynı hatta portatif kelepçeli ultrasonik debimetreyle ölçüm yapılır ve sabit debimetrenin okumasıyla karşılaştırılır; boru kesilmediği için hat çalışmaya devam eder. Temsan'ın test hatlarındaki elektromanyetik debimetreler bu yöntemle, IFX-P200 ile karşılaştırıldı. IFX-P200 ölçümü dahili kaydedicisine alır; kayıt PC yazılımına aktarılıp sabit debimetrenin kaydıyla yan yana incelenir.