Basınç Sensörü Seçim Rehberi

Basınç ölçülecek her noktada ilk iş üç cihaz tipinden birini seçmektir. Basınç transmitteri (pressure transmitter) basıncın değerini sürekli verir, fark basınç transmitteri (differential pressure transmitter) iki nokta arasındaki farkı ölçer, basınç şalteri (pressure switch) ise belirlenen eşikte kontak değiştirir. Su ve atıksu tesislerinde bu noktalar terfi merkezi, hidrofor, isale hattı, arıtma filtresi ve kapalı tanktır. Basınç transmitteri seçimi dört kararla yapılır: ölçüm referansı; çıkış tipi; aralığın ve doğruluğun okunması; bağlantı, diyafram ve Ex onayının birlikte seçimi. Aynı model adını taşıyan iki transmitter bu kararların birinde ayrılabilir; bu yüzden teklifleri model adıyla değil sipariş koduyla karşılaştırın. Sayfadaki değerler Aykome Mühendislik ürün kataloğundan (Ağustos 2026) ve üretici belgelerinden alınmıştır.

Hangi basınç ölçülecek: bağıl mı, mutlak mı, fark mı?

Basınç ölçümünde ilk karar referanstır. Bağıl basınç (gauge pressure) atmosfere göre ölçülür; şebeke basıncı ve pompa çıkışı basıncı çoğunlukla bağıl değerdir. ENDUCO Pressco Model PC1 yalnız bağıl ölçer. Mutlak basınç (absolute pressure) vakuma göre ölçülür. NIVELCO NIPRESS D ve NIPRESS DK bağıl veya mutlak ölçüm modunu destekler; NIPRESS D katalogda vakum, aşırı basınç ve mutlak basınç ölçümü için tanımlanır.

Fark basınç, iki nokta arasındaki basınç farkıdır. NIPRESS DD'nin ölçüm aralığı 0…70 bar'dır; katalogda kapalı, basınçlı tankta seviye ölçümü için de yer alır. Kapalı tankta hesabın nasıl kurulduğu fark basınç ile kapalı tankta seviye ölçümü yazısındadır.

Açık tankta ve kuyuda seviye, sıvı sütununun dibe yaptığı basınçtan hesaplanır. Basınçtan seviyeye geçiş hidrostatik basınç ve seviye ölçümünde kullanımı yazısında anlatılır. Aykome'nin yayımladığı su ve atıksu uygulama notunda su üretim kuyusundaki seviye NIVOPRESS N dalgıç hidrostatik transmitterle, pompalanan suyun basıncı NIPRESS basınç transmitterleriyle ölçülür.

Seviye ölçülecek noktada basınç cihazı tek seçenek değildir; radar ve ultrasonikle karşılaştırma seviye sensörü seçim rehberi sayfasındadır.

Karar kuralı katalogdaki ürünlerle şöyle eşleşir:

• Atmosfere göre basınç: Pressco Model PC1 - Basınç Transmitteri
• Vakuma göre mutlak değer: NIPRESS D – Basınç Transmiteri
• İki nokta arasındaki fark: NIPRESS DD – Diferansiyel Basınç Transmiteri
• Yalnız eşikte kumanda: NIPRESS DK – Elektronik Basınç Anahtarı

Hat üzerindeki bir daralmada oluşan basınç farkı debiyle değişir; hat debisini doğrudan ölçen cihazlar ise debimetre seçim rehberi sayfasında karşılaştırılır.

Sürekli değer mi, eşikte kontak mı?

Basınç transmitteri ölçtüğü değeri sürekli verir, basınç şalteri ise yalnız ayarlanan eşikte kontak değiştirir. Pressco Model PC1, NIPRESS D ve NIPRESS DD değeri 4…20 mA, 0…10 V veya HART ile aktarır. NIPRESS DK'de çıkış 1, 2 veya 4 PNP kontaktır. Anahtarlama noktası ve histerezis PC yazılımı veya programlama cihazıyla ayarlanır, gecikme fonksiyonu da vardır.

NIPRESS DK basıncın değerini sürekli aktarmaz. Basınç SCADA'da trend olarak izlenecekse Pressco Model PC1 veya NIPRESS D seçilir. NIVELCO broşüründe bazı DK modelleri (DK-300…DK-700) için analog 4…20 mA seçeneği de geçer. Bu seçenek teklifte model koduyla doğrulanır; her DK'nin analog çıkış verdiğini varsaymayın.

İki cihazın aynı hatta birlikte kullanımı ve şalterin hangi durumda yettiği basınç transmitteri ile basınç şalteri arasındaki fark yazısında ele alınır.

Sinyal hiçbir sisteme gitmiyor, yalnız yerel okuma gerekiyorsa manometre yeter. Seçenekler manometre çeşitleri ve dijital ile analog manometre farkı yazısında karşılaştırılır.

Doğruluk yüzdesi ve aşırı basınç sınırı nasıl okunur?

Basınç transmitterinde doğruluk, ölçüm aralığının yüzdesi olarak verilir. Aralık gereğinden geniş seçilirse mutlak hata büyür, dar seçilirse basınç darbesi cihazı aşırı basınç sınırına taşır. Teklifteki aralık kodunu üç değerle okuyun:

• Mutlak hata: Pressco Model PC1'in doğruluğu ölçüm aralığının %0,2'sidir. Bu değerle yapılan hesapta 0…16 bar aralıklı bir PC1 ±0,032 bar, 0…100 bar aralıklı bir PC1 ±0,2 bar hata payı verir.
• Standart kod: PC1'in standart aralık kodları −1…0 bar'dan 0…400 bar'a kadar sıralanır. Listede olmayan aralık −1…1000 bar içinde özel üretimdir.
• Aşırı basınç: PC1'in aşırı basınç yük limiti katalogda tam skalanın 2 katının altında verilir. Pompa durduğunda veya vana kapandığında oluşan darbe bu sınırı geçebiliyorsa bir üst kod seçilir.

Katalogda PC1 için "ölçüm aralığı", NIVELCO cihazları için "proses basıncı (nominal basınç)" etiketi kullanılır; karşılaştırma tablosunda ikisi aynı satırda verilir. NIVELCO NIPRESS broşürü (dnipg22en004b) bu değerleri ölçüm aralığı olarak verir; tablodaki satır bu yüzden dört cihazda da ölçüm aralığını gösterir. NIPRESS DD için katalogda 400 bar statik aşırı basınç verilir; NIVELCO NIPRESS broşürü bu değeri DD-200'ün özel sürümüne bağlar, standart sürümün statik basınç sınırı teklifteki model koduyla okunur. Fark basınç transmitterinde bu değer hattın iki tarafa birlikte bindirdiği basınca aittir, ölçülen farka değil; teklif okunurken iki değer ayrı tutulur.

NIPRESS D ve NIPRESS DD'de ölçüm aralığı azaltma (turndown) vardır: tek cihaz farklı aralıklara ayarlanır. Oran modele göre değişir. NIVELCO NIPRESS broşüründe (dnipg22en004b) DD-200 için 1:100, NIPRESS D'nin D-A00 modeli için 1:10, D-B00 modeli için 1:5 verilir.

Proses bağlantısı ve diyafram akışkana göre nasıl seçilir?

Proses bağlantısı ve diyafram akışkanın kirliliğine göre seçilir: tortulu, kristalleşen veya atıksu gibi kirli akışkanda yüzey diyaframlı (flush diaphragm) bağlantı, temiz akışkanda hattaki mevcut dişli veya flanş bağlantıya uyan transmitter seçilir. Kirli akışkan için yüzey diyaframlı bağlantı Pressco Model PC1'de G1/2" ve G1" ölçüsünde, flanş gereken noktada NIPRESS D'de 2" ve 3" RF flanş olarak vardır.

Fark basınç ölçülen noktada akışkan aşındırıcıysa NIPRESS DD'nin Hastelloy sensörlü sürümü seçilebilir.

NIVELCO NIPRESS broşüründe iç diyaframlı D-200 ve D-300 modellerinin tortu, kristalleşme veya katılaşma eğilimli akışkanda doğrudan kullanılması önerilmez; D-600 için tercih edilen akışkanlar arasında atıksu da sayılır. Atıksu noktasında bu yüzden PC1'in G1/2" ve G1" yüzey diyaframlı bağlantısına veya NIPRESS ailesinin yüzey diyaframlı modellerine bakılır.

Diyafram malzemesinin akışkana göre karşılaştırması diyaframlı basınç transmitteri ne zaman kullanılır yazısındadır. Proses +135 °C'yi geçiyorsa diyafram ve bağlantıdan önce cihaz değişir: +300 °C'ye kadar NIPRESS D'nin yüksek sıcaklık sürümü seçilir; sürüm teklifteki model koduyla doğrulanır.

Ex bölge ve HART birlikte isteniyorsa ne değişir?

Ex bölgede HART'lı bağıl basınç transmitteri isteniyorsa Pressco Model PC1 316L paslanmaz çelik diyaframla, dişli, yüzey diyaframlı veya TriClamp bağlantıyla ve −1…600 bar aralığında seçilir. Pressco serisi Türkçe ürün kataloğunun seçim tablosunda ve notlarında ATEX sertifikası yalnız bu üç koşulda ve tip alanında ATEX'li DIN konnektör seçildiğinde verilir. 4…20 mA + HART çıkışı da yalnız 316L diyaframla gelir.

Seramik diyaframlı PC1 bu yüzden hem ATEX'siz hem HART'sız gelir, flanşlı PC1'de de ATEX yoktur. Sipariş kodunda diyafram seçimi PC1'den sonraki ilk harfte okunur: PC1-A 316L, PC1-B seramik diyaframlıdır. Teklifte "ATEX ve HART'lı PC1" yazıyorsa sipariş kodunda diyafram harfinin A (316L) olduğunu, bağlantı kodunun flanş olmadığını ve tip alanında ATEX'li DIN konnektörün seçildiğini kontrol edin.

Kombinasyonun dışına çıkan noktada NIPRESS D'nin ATEX sertifikalı Ex ia veya Ex d sürümüne bakılır; analog çıkış ve alarm fonksiyonlu SIL2 sürümü IEC 61508 uyumludur. NIPRESS DD ve NIPRESS DK'nin de Ex ia sürümleri vardır. NIVELCO broşüründe Ex ia ve SIL sürümlerinin ayrı teklifle verildiği belirtilir.

Patlayıcı ortamda kullanılacak cihaz ve koruyucu sistemler ATEX 2014/34/AB direktifi kapsamındadır; işverenin yükümlülükleri ayrı bir direktifte, 1999/92/AT'de düzenlenir. Bu yüzden şartnameye yalnız "ATEX belgeli" yazmak yetmez. Belgenin teklif edilen diyafram, bağlantı ve aralık kombinasyonunu kapsadığı da teklifte gösterilmelidir.

Basınç sensörü şartnamesine hangi maddeler yazılır?

Basınç transmitteri seçiminde şartnameye marka ve model değil, cihazın karşılaması gereken eşikler yazılır: ölçüm referansı, aralık, doğruluk ve Ex belgesinin kapsamı. Marka ve model yalnız teklifte geçer.

İki basınç transmitteri teklifini karşılaştırırken cihazın yanında şu kalemlerin teklife girip girmediğine bakın: diyafram malzemesi, Ex ve HART seçeneği, devreye alma, sahada sıfır kontrolü, kalibrasyon belgesi ve garanti. Kalibrasyon sertifikasını her tedarikçiden, bizden de isteyin. Sahada en sık görülen hatalar basınç transmitteri montajı ve kalibrasyonunda sık yapılan hatalar yazısında toplanmıştır.

Noktanıza uyan basınç ölçüm cihazları için:

• Basınç transmitteri ve şalter modelleri basınç sensörleri ve transmitterleri kategorisindedir.
• Aynı panoya bağlanacak seviye ve sıcaklık ölçümleri endüstriyel seviye, sıcaklık, analitik ve basınç sensörleri altındadır.
• Seçimi ve devreye almayı birlikte yürütmek için sahada basınç, seviye ve debi ölçüm hizmeti kapsamına bakın.

Sıkça sorulan sorular

Basınç sensörü vakum (negatif basınç) ölçer mi?

Evet, ama her model aynı biçimde ölçmez. Pressco Model PC1'in −1…0 bar aralık kodu vakumu atmosfere göre, yani bağıl ölçer. NIPRESS D katalogda vakum ve mutlak basınç ölçümü için tanımlıdır; NIPRESS DK'nin aralığı da −1 bar'dan başlar. Vakuma göre mutlak değer SCADA'ya gidecekse mutlak ölçüm modlu NIPRESS D, mutlak basınçta yalnız eşikte kontak gerekiyorsa mutlak modlu NIPRESS DK seçilir.

Basınç transmitterinde 4…20 mA ile 0…10 V arasındaki fark nedir?

4…20 mA akım sinyalidir ve uzun kabloda gerilim düşümünden etkilenmez. 4 mA canlı sıfır olduğu için kopan kablo sıfır basınçtan ayırt edilir. 0…10 V gerilim sinyalidir ve kısa pano içi bağlantıya uyar. Pressco Model PC1, NIPRESS D ve NIPRESS DD ikisini de verir. HART yalnız 4…20 mA hattı üzerinden taşınır, PC1'de de yalnız 316L diyaframla gelir.

Basınç sensörü kaç dereceye kadar çalışır?

Proses sıcaklığı modele göre değişir: Pressco Model PC1 −40…+135 °C, NIPRESS D yüksek sıcaklık sürümüyle −40…+300 °C, NIPRESS DD ve NIPRESS DK −40…+125 °C aralığında çalışır. Cihaz gövdesinin bulunduğu ortamın sıcaklığı ayrı bir sınırdır: PC1'de −25…+85 °C, diğer üç modelde −40…+85 °C. Proses +135 °C'yi geçiyorsa NIPRESS D'nin yüksek sıcaklık sürümü seçilir.

Vana odası veya kuyu başında IP65 basınç sensörü yeterli mi?

Su basma riski olan vana odasında ve kuyu başında IP65 yeterli değildir; bu noktalarda en az IP68 istenir. Pressco Model PC1 IP65 koruma sınıfında ve DIN konnektörlüdür, su basma riski olmayan kuru noktaya uyar. Su altında kalabilecek noktada NIPRESS D'nin IP68 seçeneği veya katalogdaki Pressco Model PC3'ün kablolu IP68 sürümü seçilir.

Basınç sensörü SCADA'ya veya PLC'ye nasıl bağlanır?

Basınç transmitteri 4…20 mA çıkışıyla RTU'nun veya PLC'nin analog girişine bağlanır; HART aynı hat üzerinden taşınır. Pressco Model PC1 10…36 V DC aralığında beslendiği için panodaki 24 V DC kaynaktan çalışır. NIPRESS DK basınç şalterinin PNP kontağı ise dijital girişe bağlanır ve eşik aşıldığında pompa kumandasına sinyal verir.

Su basınç sensörü hangi ölçüm aralığında seçilir?

Şebeke suyunu ölçen transmitterin aralığı, noktanın en yüksek işletme basıncını ve basınç darbesini karşılayan en küçük standart koddur. Pressco Model PC1'de 0…6, 0…10, 0…16 ve 0…20 bar gibi kodlar vardır. Pompa durması veya vana kapanmasındaki darbe tam skalanın 2 katına yaklaşıyorsa bir üst kod seçilir; gereğinden geniş aralık mutlak hatayı büyütür.