SIL Nedir? Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi ve Şartnameye SIL Maddesi Nasıl Yazılır?

SIL nedir ve neyi ölçer?

Güvenlik bütünlüğü seviyesi, fonksiyonel güvenlik (functional safety) alanında bir güvenlik fonksiyonunun talep geldiğinde çalışmama olasılığını ölçer; SIL nedir sorusunun teknik cevabı bu olasılıktır. exida'nın PFDavg ve dört SIL seviyesi yazısına göre IEC 61508 her seviyeye ayrı bir hedef tanımlar, komşu iki seviye arasında bir mertebe fark vardır.

Kullanılan değer talep sıklığına göre değişir:

• Seviye sayısı: dört; SIL 1 en gevşek, SIL 4 en sıkı seviyedir.
• Düşük talep modu: talep anında arıza olasılığı (PFDavg) kullanılır.
• Yüksek veya sürekli talep modu: saatlik tehlikeli arıza olasılığı (PFH) kullanılır.

exida'nın IEC 61508 ile IEC 61511 ayrımı yazısına göre IEC 61508 ürün üreten tedarikçiye, IEC 61511 son kullanıcıya yöneliktir. Cihaz beyanı bu yüzden IEC 61508'e göre düzenlenir.

SIL 1 ile SIL 2 arasındaki fark nedir?

SIL 1 ile SIL 2 arasındaki fark, izin verilen arıza olasılığında bir mertebedir. Sahada bu fark belge ve sipariş kodunda görünür.

NIVELCO NIVOMAG seviye şalterinin SIL belgesi (26 Temmuz 2019 tarihli), IEC 61508-1:2010 Tablo 5'e göre düzenlenmiş bir üretici öz beyanıdır. Belgedeki güvenilirlik değerleri SIL 2'ye yeterli görünse de öz beyan SIL 1 ile sınırlıdır; doğru ifade bu yüzden "SIL 1 beyanı"dır. Teklifte "SIL sertifikalı seviye şalteri" ifadesi görüldüğünde ilk sorulacak soru budur: belge bağımsız bir kuruluşun sertifikası mı, üreticinin öz beyanı mı?

NIVELCO NIPRESS D basınç transmitterinde SIL2 ayrı bir sipariş seçeneğidir. D-400 kullanım kılavuzuna (Aralık 2020) göre SIL2 yalnız 4…20 mA 2 telli çıkışta (kod C) ve Ex ia ile birlikte kod D'de vardır; 0–10 V 3 telli seçenekte yoktur. "SIL2'li NIPRESS" teklifinde önce sipariş kodu okunur.

Devreye alırken tutanağa SIL versiyonunun sipariş kodu da yazılır; kayıt devreye alma tutanağı ve kalibrasyon belgeleri ile aynı dosyada saklanırsa muayene ve kabul sırasında SIL iddiası belgeyle eşleştirilebilir.

Katalogda SIL beyanı taşıyan iki cihaz

Aykome kataloğunda SIL beyanı taşıyan iki cihaz var: NIVELCO NIPRESS D ve NIVELCO NIVOMAG. Aşağıdaki tabloya katalog verisi (Ağustos 2026) ile NIVELCO belgelerindeki değerler, her satırda kaynağı ve gözlem tarihiyle birlikte yazıldı.

Tablonun devamı için yana kaydırın →

Tabloya göre NIVOMAG nokta seviye ve taşma koruması gibi kontakla çalışan fonksiyonlara, NIPRESS D ise sürekli basınç sınırına veya dipten hidrostatik seviye ölçümüne 4…20 mA sinyalle adaydır.

Basınç tarafındaki seçenekler SIL2 versiyonu bulunan NIPRESS D ile basınç sensörleri sayfasındadır. SIL2 versiyonunda besleme 2 telli 14…28 V DC'dir ve %0,1 doğruluk sınıfı seçilemez; sipariş bu iki koşula göre kontrol edilir.

NIPRESS D ve NIVOMAG hangi durumda yetmez?

NIPRESS D ve NIVOMAG, beyanlarının kapsamı dışındaki üç durumda yetmez. Her biri için katalogdaki seçenek:

• %0,1 doğruluk gerekiyorsa: NIPRESS D'nin SIL versiyonunda bu sınıf yoktur. Ölçüm güvenlik fonksiyonunun dışındaysa SIL'siz NIPRESS D, içindeyse daha geniş sınıflı SIL2 versiyonu seçilir.
• Tek cihazdan üçüncü taraf onaylı SIL 2 isteniyorsa: NIVOMAG'ın SIL 1 öz beyanı bu kanıtı karşılamaz. Fonksiyon 4…20 mA ile kurulabiliyorsa NIPRESS D SIL2 versiyonu adaydır. Bu versiyonun SIL belgesi ürün sayfası dosyalarında yok; belgenin bağımsız kuruluş sertifikası mı yoksa öz beyan mı olduğu teklif ekinde doğrulanır.
• SIL 3 veya SIL 4 isteniyorsa: katalogda bu seviyeler için beyanı olan ürün yoktur; mimari kararı fonksiyonu tasarlayan taraf verir.

ATEX ile SIL aynı şey mi?

ATEX ile SIL aynı şey değildir: ATEX patlayıcı ortamda kullanılacak ekipmanı, SIL ise güvenlik fonksiyonunun güvenilirliğini konu alır. Avrupa Komisyonu'nun ATEX 2014/34/EU yönetmeliği sayfasına göre yönetmelik, patlayıcı olabilecek ortamlarda kullanılan ekipman ve koruyucu sistemlerin temel sağlık ve güvenlik gereklerini ve uygunluk değerlendirme prosedürlerini tanımlar.

Ayrım katalogdaki sipariş kodlarında da görünür. NIPRESS D-400'ün kullanım kılavuzunda "Ex ia", "SIL2" ve "SIL2/Ex ia" ayrı çıkış seçenekleridir. NIVOMAG'da ise CE, ATEX ve SIL belgeleri ayrı dosyalardır. Patlayıcı ortamdaki bir güvenlik fonksiyonu için ikisi de gerekiyorsa şartnameye ayrı satırlarda yazılır ve teklifte ayrı ayrı kontrol edilir.

SIL maddesi teknik metne nasıl yazılır?

SIL maddesine marka veya model değil, hedef seviye ve bu seviyenin kanıtı yazılır; kamu alımında şartnameye zaten marka değil performans kriteri girer. Bir SIL maddesinde şu dört bilgi bulunur:

1. Hedef seviye ve standart: örneğin SIL 2, IEC 61508 / IEC 61511.
2. Güvenlik fonksiyonu: maddenin hangi taşma korumasına veya basınç sınırına ait olduğu.
3. Talep modu: düşük talepte PFDavg, yüksek veya sürekli talepte PFH.
4. İstenecek kanıt: belge türü, güvenilirlik değerleri ve belgenin kapsadığı tip kodu.

Patlayıcı ortam söz konusuysa Ex gereksinimi ayrı bir madde olarak eklenir. Maddeye sayısal eşik yazılmaz; eşiği fonksiyonun risk analizi belirler ve bu hesap fonksiyonu tasarlayan tarafa aittir.

Teklifler geldiğinde SIL maddesi diğer eşikler gibi karşılaştırılır: hangi belgenin teklif edilen tip kodunu kapsadığına bakılır. Genel yöntem keşif ve teklif sürecinde kapsam karşılaştırması yazısındadır.

Sıkça sorulan sorular

SIL'i cihaz mı belirler, sistem mi?

SIL'i sistem belirler: seviye, sensörden, mantık çözücüden ve son elemandan oluşan güvenlik fonksiyonunun tamamına yazılır. Cihazın SIL beyanı yalnız o cihazın en fazla hangi seviyedeki bir fonksiyonda kullanılabileceğini gösterir. SIL 2 beyanlı bir transmitter, fonksiyonun geri kalanı uygun değilse kendi başına SIL 2 bir fonksiyon kurmaz.

SIL sertifikası ile SIL öz beyanı arasındaki fark nedir?

SIL sertifikasını üreticiden bağımsız bir belgelendirme kuruluşu düzenler, öz beyanı ise üreticinin kendisi verir. NIVOMAG seviye şalterinin belgesi IEC 61508-1:2010 Tablo 5'e göre düzenlenmiş bir öz beyandır ve değerleri SIL 2'ye yetse de SIL 1 ile sınırlıdır. Teklif değerlendirilirken belge türü ayrı bir satır olarak kontrol edilir.

SIL seviyesi cihazın ölçüm doğruluğunu gösterir mi?

Hayır. SIL, cihazın talep anında tehlikeli biçimde arızalanma olasılığıyla ilgilidir; ölçüm doğruluğu ayrı bir özelliktir. SIL versiyonu doğruluk seçeneğini daraltabilir de: NIPRESS D basınç transmitterinin broşürüne (dnipg22en004b) göre %0,1 doğruluk sınıfı yalnız SIL'siz versiyonda sunulur. Güvenlik fonksiyonu için doğruluk gereksinimi şartnameye ayrı bir satır olarak yazılır.

IEC 61508 ile IEC 61511 arasındaki fark nedir?

IEC 61508 fonksiyonel güvenliğin temel standardıdır; SIL kavramını ve güvenlik yaşam döngüsünü tanımlar, güvenlikle ilgili ürün üreten tedarikçiye yöneliktir. IEC 61511 aynı kavramları proses endüstrisinde son kullanıcının güvenlik fonksiyonunu tasarlamasına ve işletmesine uygular. Cihaz beyanı IEC 61508'e, tesisin risk analizi ve fonksiyon tasarımı IEC 61511'e dayanır.

SIL'li seviye şalteri sahada nasıl test edilir?

SIL'li bir seviye şalteri periyodik işlev testiyle (proof test) denenir: şalterin gerçek seviye değişiminde veya üreticinin öngördüğü test aparatıyla kontak konumunu değiştirdiği ve sinyalin güvenlik fonksiyonunun son elemanına ulaştığı kontrol edilir. NIVOMAG için isteğe bağlı MMK test cihazı vardır. Test aralığını fonksiyonun güvenilirlik hesabı belirler, sonuç tutanağa yazılır.

Teklif alırken isteyin

Bir teklifteki SIL iddiasını değerlendirmek için aşağıdakileri teklif ekinde isteyin:

• SIL belgesinin türünü: bağımsız kuruluş sertifikası mı, üretici öz beyanı mı; hangi standarda ve tabloya göre düzenlendiğini (ör. IEC 61508-1:2010 Tablo 5)
• Belgenin kapsadığı tip kodlarını ve teklif edilen sipariş kodunun bu kodlarla eşleştiğini; SIL çoğu zaman belirli bir çıkış seçeneğine bağlıdır (NIPRESS D-400'de 4…20 mA 2 telli SIL2)
• Güvenilirlik değerlerini ve geçerli oldukları talep modunu: λD, PFD (düşük talep) veya PFH (yüksek/sürekli talep), MTBF
• Patlayıcı ortam gerekiyorsa SIL ve Ex'in aynı sipariş kodunda birlikte sağlandığını ve iki belgenin ayrı ayrı teklif ekinde olduğunu
• Periyodik işlev testinin nasıl yapılacağını anlatan dokümanı ve test için gereken aparatı (NIVOMAG'da isteğe bağlı MMK test cihazı)

SIL belgesi teklif ekinde yoksa iddia değerlendirilemez; bu listeyi bizim teklifimize de uygulayın.

Nasıl başlanır

Teklif istemeden önce güvenlik fonksiyonunun tanımını, hedef seviyeyi, talep modunu ve Ex gereksinimini tek sayfada toplayın; sipariş kodu ve belge bu dört bilgiye göre netleşir.