Su Şebekesinde Kaçak Tespiti Nasıl Yapılır? Saha Uygulama Adımları

Binadaki tesisatta su kaçağı nasıl bulunur diye arıyorsanız sayaçtan sonraki boru tesisat firmasının işidir; bu yazı şebekeyi işleten ekip içindir. Saha kaçak tespiti (leak detection survey), su kayıp ve kaçak yönetimi çözümleri içinde kaybın yerini bulan adımdır. Değerler Aykome kataloğundan (Ağustos 2026) ve üretici veri sayfalarından (Ekim 2026) alınmıştır.

Sahaya çıkmadan önce ne hazır olmalı?

Sahaya çıkmadan önce boru verisi, sensör noktaları ve çalışma saati hazırlanır:

• Boru güzergâhı, malzemesi ve çapı CBS'den çıkarılır.
• Sensör takılacak vana ve hidrantlar listelenir; asfalt altındaki kapaklar metal dedektörüyle bulunur.
• Teknik Usuller Tebliği korelasyonda sessiz ortam ister (Madde 16/b); bu yüzden iş geceye planlanır.

Şebekede su kaçağı nasıl bulunur? Altı adımlık saha protokolü

Şebekede yeraltı su kaçağı tespiti altı adımda yapılır; her adımın kaçak tespit yöntemi, cihazı ve geçiş koşulu tablodadır. Aletle su kaçağı tespiti debi ölçümüyle başlar; akustik cihazlar 3. adımda devreye girer.

Tablonun devamı için yana kaydırın →

Altı adımlık sıra, Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği'nin 10. maddesindeki ilkeyi uygular: arıza noktasına ulaşmak için "giderek daralan bir alanda sistematik olarak çalışmak gereklidir."

Alt bölge debimetresi yoksa kaçağın olduğu hat kesimi nasıl bulunur?

Alt bölge debimetresi yoksa kaçağın olduğu hat kesimi, hat boyunca ardışık noktalarda geçici debi ölçülerek bulunur; abone bağlantısı olmayan isale hattında iki nokta arasındaki debi farkı kaybın o kesimde olduğunu gösterir. Dağıtım hattında ölçüm, abone tüketimi farka karışmasın diye gece yapılır.

Aykome haberine göre Biga OSB isale hattında ISOIL IFX-P200 portatif debimetreyle dört noktada ölçüm yapıldı; aynı çalışmada korelatör ve akustik mikrofonla dört günde üç arıza bulundu. Alt bölge ölçümü kuruluysa bölge gece debisiyle daraltılır; yöntem içme suyu şebekelerinde kayıp-kaçak yönetimi süreci yazısında anlatılır.

Korelatör sensörleri nereye ve ne zaman takılır?

Korelatör sensörleri vana, hidrant ve boru üzerine takılır. Multiscan üretici veri sayfasına göre sensörler gece boyu kayda programlanır ve tek çalışmada 10 sensöre kadar korelasyon yapılır.

Aquascan 620L gece boyu gözetimsiz kayda uygun değildir, çünkü sensör pili 8 saate kadar dayanır (katalog, Ağustos 2026). Modeller gerçek zamanlı korelatörler sayfasında listelenir.

Boru malzemesi yanlış girilirse ses hızı yanlış olur ve hesaplanan nokta kayar. Aquascan 620L'de malzeme ses hızı tablosundan seçilir. Boru kaydı eksikse ses hızı sahada kontrol edilir; karışık malzemeli hatta yazılımın karışık malzeme modu kullanılır (üretici veri sayfası). Plastik ve büyük çaplı boruda standart sensör yetmezse 620L'ye paslanmaz çelik hidrofon bağlanır ya da Aquascan TM2 – İsale ve Plastik Boru Kaçakları Korelatörü kullanılır (620L üretici veri sayfası).

Yer mikrofonuyla nokta doğrulama nasıl yapılır?

Şebekede kırmadan su kaçağı tespiti, korelatörün hesapladığı noktanın kazıdan önce yer üstünden dinlenerek doğrulanmasıdır; bu adıma nokta tespiti (leak pinpointing) denir. Teknik Usuller Tebliği yer mikrofonunu "mutlaka bulunması gereken" ekipman sayar (Madde 16/c).

Aquascope 3'ün yer mikrofonu düz zeminde ve yolda, el probu tripod ayakla yumuşak toprakta ve vana üzerinde kullanılır. Trafik sesi varken kazı yeri minimum seviye profiliyle seçilir: Aquascope 3 üretici veri sayfasına göre cihaz her noktada en düşük gürültüye kilitlenir ve son 8 okumayı tutar. Kaçak, minimum değerlerin en yükseğine en yakın noktadır.

Aquascope 3 bölge taramaz; mikrofon boru üzerinde olmalı, güzergâh bilinmiyorsa önce hat tespiti yapılır.

Onarımdan önce ve sonra ne yapılır?

Kaçak bulunan boru, akışı kesmeyen tamir kelepçesiyle ya da zorunlu hallerde ek parçayla onarılır; her iki onarım da üzeri kapatılmadan test edilir.

Akış kesilerek ek parçayla yapılan onarımda Tebliğ'e göre en az abonenin etkileneceği vanalar kapatılır ve susuz kalacak abonelere bildirim yapılır (Madde 12/1-c). Kazıda koordinat, çap, et kalınlığı ve malzeme CBS'ye işlenir (Madde 7/2-f). Onarımdan sonraki gece hat kesiminin veya alt bölgenin gece debisi yeniden okunur; debi düşmediyse aynı aralıkta ikinci kaçak aranır ve protokol 3. adımdan yeniden başlar.

Ne zaman saha hizmeti veya donanımlı araç gerekir?

Tebliğ'in istediği kayıp-kaçak birimi (Madde 13) kurulmamışsa ilk bölge çalışması Aykome'nin saha kaçak tespiti hizmeti ile yapılabilir.

Ekip her gece sahaya çıkıyorsa Aquascan 620L'nin alıcısı araca monte antenle çalışır, sensörler 12 V araç şarjıyla doldurulur; bu düzen bir kaçak tespit ekipmanıyla donatılmış saha aracı içine kurulabilir.

İlk cihaz setinin seçimi belediyeler için kaçak tespit cihazı seçimi yazısında anlatılır.

Kaçak tespit ekipmanı şartnamesine ne yazılır?

Kaçak tespit şartnamesine cihaz adı değil, adımların gerektirdiği kabiliyet yazılır.

Referans değerler: korelatör sensör pili 8 saate kadar (Aykome kataloğu, Ağustos 2026); yer mikrofonu pili tipik 60 çalışma saati (Aquascope 3 üretici veri sayfası, Ekim 2026).

Sıkça sorulan sorular

Kaçak aramaya nereden başlanır?

Kaçak aramaya, kaybın hangi hat kesiminde olduğunu gösteren ölçümle başlanır: alt bölge ölçümü varsa gece debisiyle, yoksa geçici debi ölçümüyle. Ardından boru güzergâhı, malzemesi, çapı ve sensör takılacak vanaların listesi çıkarılır.

Gece debisi neden ölçülür?

Gece debisi, abone tüketiminin en düşük olduğu gece saatlerinde ölçülür ve kaçağı tüketimden ayırır. Gece debisindeki artış fiziki kaybı gösterir. Teknik Usuller Tebliği, fiziki kayba hızlı müdahale için alt bölgelerin gece çizgilerinin SCADA üzerinden günlük takip edilmesini ister (Madde 12/1-b).

Kazı yapmadan kaçak yeri nasıl doğrulanır?

Kazı yapmadan kaçak yeri, yer mikrofonuyla boru üzerinden dinlenerek doğrulanır. Minimum seviye profili olan Aquascope 3 her noktada en düşük gürültüyü kaydeder; kazı yeri, bu değerlerin en yükseğine en yakın noktadır. Yöntem, borunun güzergâhı bilindiğinde ve mikrofon boru üzerindeyken çalışır.

Kaçak tespiti için hangi ekip ve araç gerekir?

Teknik Usuller Tebliği ekip büyüklüğünü idareye bırakır: fiziki kayıplar için ihtiyaç kadar teknik eleman ve işçiden oluşan bir birim ister (Madde 13). Yer mikrofonu kullanıcısının eğitimli ve deneyimli olmasını bekler (Madde 16/c). Ekip her gece sahaya çıkıyorsa Aquascan 620L'nin alıcısı araca monte antenle kullanılabilir.