Kaçak Tespitinde Akustik Korelasyon

Akustik korelasyon nasıl çalışır?

Akustik korelasyon, kaçak sesinin boru boyunca iki yöne yayılmasından yararlanır. Kaçağın iki yanındaki vana veya hidranta birer sensör konur: boru cidarının titreşimini alan ivmeölçer ya da suya temas eden hidrofon (hydrophone). Korelatör iki kaydı karşılaştırır; kayıtların en iyi örtüştüğü gecikmede tepe noktası çıkar.

Konum hesabı, GUTERMANN'ın Aquascan 610 veri sayfasındaki konum diyagramındaki ölçü çizgilerine dayanır. D sensörler arası boru uzunluğu, v ses hızı, Δt gecikme, L kaçağın yakın sensöre uzaklığıdır. Ses uzak sensöre v × Δt kadar fazla yol gider, geriye kalan boru kaçağın iki yanında eşit iki parçaya ayrılır: D = v × Δt + 2L. Buradan L = (D − v × Δt) / 2 çıkar. Diyagramın üstündeki basılı formül satırı parantez yerleşimi nedeniyle bu ölçü çizgileriyle uyuşmaz; hesapta ölçü çizgilerindeki ilişki kullanılır.

Ses hızı veya metraj yanlış girilirse kaçak noktası ne kadar kayar?

Korelatör tepe noktasını doğru bulsa bile, yanlış girilen metraj ya da ses hızı hesaplanan kaçak noktasını kaydırır. Çünkü cihaz üç girdiden yalnız gecikmeyi kendiliğinden ölçer. Metrajı operatör girer, ses hızını tablodan seçer ya da yerinde ölçer. Denklemden çıkan iki saha kuralı:

• Metrajdaki hata, hesaplanan noktayı hatanın yarısı kadar kaydırır.
• Ses hızı yüzde kaç yanlışsa, nokta kaçağın aralık ortasına uzaklığının o yüzdesi kadar kayar: kaçak ortadaysa kayma sıfıra yakındır, sensörlerden birine yaklaştıkça büyür. Girilen ses hızı gerçeğinden yüksekse nokta yakın sensöre doğru, düşükse aralık ortasına doğru kayar.

Aykome Mühendislik'in saha kuralı: korelasyondan önce sensörler arası boru uzunluğunu ve malzemeyi CBS kaydından alın, tamir görmüş hatta karışık malzeme modunu kullanın, ses hızını mümkünse yerinde kontrol edin. Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği Madde 7/2-f'ye göre idare her arıza onarım kazısında boru çapını, et kalınlığını ve malzeme türünü CBS veri tabanına işler.

Korelasyon tepe noktası neden belirsiz çıkar?

Korelasyon tepe noktası, kaçak sesi iki sensörde ortam gürültüsünün altında kaldığında belirsiz çıkar. Teknik Usuller Tebliği Madde 16/1-b'ye göre korelasyon cihazlarında doğru sonuç için hava şartlarına, boru döşeme derinliğine, boru metrajına, boru karakterine ve yüksek arka plan gürültüsüne dikkat edilir; etkin sonuç için sessiz ortamda çalışılır. Korelatördeki karşılıkları:

• Trafik ve ortam gürültüsü: otomatik filtre; TM2'de filtreli dinleme.
• Elektrik şebekesi gürültüsü: harmonikleri de spektrumdan çıkaran çentik filtresi.
• Gece çalışması: Aquascan TM2 veri sayfasına göre rögar kapakları kapalıyken kablosuz sensörlerle uzun süreli ve gece korelasyonu yapılır.
• Metalik olmayan veya büyük çaplı boru: hidrofon; ayrıntısı su kaçak tespit cihazı çeşitleri yazısında.

Gerçek zamanlı korelatörler arasındaki fark ne?

Gerçek zamanlı korelatörler, korelasyonu nerede işledikleri, hidrofonun sette olup olmadığı ve mesafe beyanıyla ayrılır. Aykome kataloğundaki üç GUTERMANN modeli: Aquascan 610 – Kablosuz ve Bakım Gerektirmeyen Kaçak Gürültü Korelatörü, Aquascan 620L – Güçlü Otomatik Filtreleme Yazılımlı Laptop Su Kaçağı Tespit Korelatörü ve Aquascan TM2 – İsale ve Plastik Boru Kaçakları Korelatörü.

Tablonun devamı için yana kaydırın →

Değerler Aykome katalog verisine (Ağustos 2026) ve üretici veri sayfalarına (Ekim 2026) dayanır. Üç modelde ortak olanlar: frekans tepkisi 1…5.000 Hz, karışık malzeme modu, ses hızı tablosu ve yerinde hız kontrolü, şarjlı sensör pilinde 8 saate kadar çalışma ve 2 yıl garanti.

Akustik korelatör hangi durumda yetmez?

Akustik korelatör iki erişim noktası arasında, bir vardiya boyunca çalışır; üç durumda tek başına yetmez:

• Sürekli dinleme gereken bölge: kalıcı izlemede ZONESCAN AI - Korelasyonlu IOT Sızıntı Kaydedici kullanılır (katalog, Ağustos 2026: pil ömrü tipik olarak 5 yıl, NB-IoT, IP68).
• Vana aralığı belli değil veya iki uçta erişim yok: Aquascan TM2 katalog açıklamasına göre iki vana ve boru verisi gerekir. Kaçaklı aralığı önce Zonescan 820 – Noktasal Su Kayıp Kaçak Tespit Ekipmanı gibi kaydediciler bulur; ayrıntı gürültü kaydedici mi korelatör mü karşılaştırması yazısında.
• Kazıdan önce teyit: 610 ve 620L'ye el probu veya yer mikrofonu bağlanabilir. TM2'nin sensör girişi yalnız şarj ve hidrofon içindir; TM2 ile çalışan ekip, kazıdan önceki teyit için ayrı bir akustik dinleme cihazı kullanır.

Sıkça sorulan sorular

Akustik korelatör kaç metre arayla kullanılır?

Akustik korelatörde sensör aralığını vana ve hidrant gibi erişim noktaları belirler. Aquascan 610 ve 620L veri sayfalarında sabit bir azami sensör aralığı yoktur. Aquascan TM2 veri sayfasına göre isale korelatörü anten sehpasıyla 1 km veya daha uzun mesafede korelasyon yapar.

Korelatör sensörleri boruya nasıl bağlanır?

Korelatör sensörleri Aquascan 610, 620L ve TM2'de manyetik sabitlemeyle vanaya veya boruya oturur ve kaydı işlem birimine telsizle gönderir. Hidrofon ise boru cidarını değil suyun kendisini dinler; Aquascan TM2 veri sayfasına göre hidranta veya borudaki bir bağlantıya takılarak suyla temas eder.

Korelasyon gündüz yapılabilir mi?

Korelasyon gündüz yapılabilir, ancak trafik ve tüketim sesi gündüz yüksektir ve Teknik Usuller Tebliği etkin sonuç için sessiz ortam ister. Korelatörün filtreleri bu gürültünün bir kısmını ayıklar; kablosuz sensörler rögar kapağı kapalıyken çalıştığı için ekip gürültünün düştüğü gece saatlerine de geçebilir.

Bir korelasyonda birden fazla kaçak bulunabilir mi?

Bir korelasyonda birden fazla kaçak bulunabilir; Aquascan 620L veri sayfasında bu özellik açıkça yer alır. Aquascan TM2 otomatik çok frekans bantlı korelasyon yapar. Aquascan 610 farklı filtrelerle beş korelasyonu aynı anda gösterir; her tepe noktasının konumu gecikme, boru uzunluğu ve ses hızından ayrı ayrı hesaplanır.

Korelasyon kaydı ofiste yeniden incelenebilir mi?

Korelasyon kaydı ofiste yeniden incelenebilir. Aquascan 610 tüm ölçüm verisiyle 60'a kadar korelasyonu saklar; kayıtlar değiştirilen parametrelerle sonradan işlenebilir. 620L'de kayıt bilgisayar diskinin, TM2'de cihaz belleğinin boyutuyla sınırlıdır; dosyalar dışa aktarılıp başka bilgisayarda yeniden korele edilebilir. TM2 dosyasında boru mesafesi ve malzemesi de kayıtlıdır.

Akustik korelatör şartnamesine ne yazılır?

Akustik korelatör şartnamesine marka veya model değil, ölçülebilir performans kriteri yazılır.

Aykome'de akustik korelatörler

Aykome kataloğunda kayıtlar sahada işlenecekse Aquascan 610, bilgisayarda saklanıp ofiste yeniden işlenecekse Aquascan 620L, 1 km veya daha uzun isale aralığında Aquascan TM2 seçilir. Teslim ve kabulde iki şeyin sahada gösterilmesini isteyin: metrajı bilinen bir vana aralığında yerinde ses hızı kontrolü ve kayıtlı bir korelasyonun değiştirilen parametrelerle yeniden işlenmesi.