Ultrasonik Seviye Sensörü Nedir, Nasıl Çalışır? Ölü Bölge, Köpük ve Doğru Montaj
Ultrasonik seviye sensörü nedir, nasıl çalışır? Ölü bölgenin menzille nasıl büyüdüğü, köpük ve doğru montaj kuralları; EASYTREK ve ECHOTREK verisiyle şartname maddeleri.
Mertcan Çakır7 dk okuma
Bu yazıda
- Ultrasonik seviye ölçer mesafeyi nasıl hesaplar?
- Ölü bölge nedir, neden menzille büyür?
- Aykome kataloğundaki ultrasonik seviye transmitterleri
- Ultrasonik sensör nasıl monte edilir?
- Ultrasonik seviye transmitteri nerelerde kullanılır?
- Sıkça sorulan sorular
- Ultrasonik transmitter için şartname ve teklif maddeleri
Ultrasonik seviye ölçer mesafeyi nasıl hesaplar?
Ultrasonik seviye ölçer, transdüserin yolladığı ses darbesinin uçuş süresini ses hızıyla çarpıp ikiye bölerek mesafeyi bulur. Seviye, ölçülen mesafe tank boyundan çıkarılarak hesaplanır. Ölçekleme için seviye transmitterinin 4…20 mA ve HART çıkışı yazısına bakın.
Ses hızı gazın cinsine göre değişir: NIVELCO EASYTREK SP-500 PRO kılavuzunda fabrika değeri +20 °C havada 343,8 m/s'dir; karbondioksitli tankta (268,3 m/s) bu parametre değiştirilir. Buhar, yoğuşma ve vakumda teknoloji seçimi radar mı ultrasonik mi karşılaştırması yazısındadır.
Ölü bölge nedir, neden menzille büyür?
Ölü bölge, sensör yüzünün hemen altında kalan ve ultrasonik sensörün ölçemediği mesafedir; sıvı veya malzeme bu bölgeye girmemelidir.
Transdüser aynı yüzeyle gönderip dinlediği için darbenin hemen ardından gelen yankıyı ayıramaz.
Menzil ve frekans ölü bölgeyi nasıl değiştirir?
Ultrasonik sensörde menzil uzadıkça transdüser frekansı düşer ve ölü bölge büyür. NIVELCO'nun EASYTREK SP-500 PRO datasheet'ine göre ölü bölge 3 m / 120 kHz transdüserde 0,15 m, 18 m / 40 kHz transdüserde 0,35 m'dir (optimum koşullar; Ekim 2026'da okundu).
Katı malzemede ölü bölge daha büyüktür. ECHOTREK katı kurulum kılavuzuna göre 15 ve 30 m'lik menzilde 0,6 m, 60 m'lik menzilde 1 m'dir.
Menzili tank yüksekliğine yetecek kadar seçin: 3 m'lik hazneye 18 m'lik model takılırsa ölü bölge 0,15 m yerine 0,35 m olur. Katalogdaki 0,15…18 m tek bir cihazın değil, serinin aralığıdır; teklifte seçilen modelin ölü bölgesini isteyin.
Aykome kataloğundaki ultrasonik seviye transmitterleri
Sıvıda üç ultrasonik seviye transmitteri kullanılır: EASYTREK SP-500 PRO – Sıvılar İçin Ultrasonik Seviye Transmitteri, EASYTREK – Sıvı Ultrasonik Seviye Transmitteri ve ECHOTREK – Sıvılar İçin Ultrasonik Seviye Transmitteri. Toz ve granülde ECHOTREK – Katılar İçin Kompakt Ultrasonik Seviye Transmitteri kullanılır.
| Özellik | SP-500 PRO (sıvı) | EASYTREK (sıvı) | ECHOTREK (sıvı) | ECHOTREK (katı) |
|---|---|---|---|---|
| Ölü bölge (menzile göre) | 3 m / 120 kHz: 0,15 m; 5 m / 80 kHz: 0,18 m; 8 m: 0,2 m; 10 ve 12 m / 60 kHz: 0,25 m; 18 m / 40 kHz: 0,35 m | Yayımlanmamış | Yayımlanmamış | 15 m / 40 kHz ve 30 m / 30 kHz: 0,6 m; 60 m / 15 kHz: 1 m |
| Ölçüm aralığı (seri aralığı) | 0,15…18 m | 0,2…25 m | 0,2…25 m | 0,6…60 m |
| Proses bağlantısı / montaj | 1″ BSP, 1½″ veya 2″ NPT | 1″ BSP, 1½″ ve 2″ NPT | Katalogda yayımlanmamış | Joystick hedefleme cihazı (eğik nişan alma) |
| Tel sayısı / besleme | 2 telli; 11…36 V DC; opsiyonel 12 V pil | 2 telli; 11…36 V DC | 2 veya 4 telli; 2 telli: 12…36 V DC, 4 telli: şebeke | 4 telli; 85…255 V AC veya 11,4…40 V DC veya 11,4…28 V AC |
Kaynak: Aykome kataloğu, Ağustos 2026 (Ekim 2026'da doğrulandı); ölü bölge satırı NIVELCO datasheet'i ve kurulum kılavuzlarından.
Doğruluk yalnız SP-500 PRO datasheet'inde, optimum yansıma ve sabit transdüser sıcaklığı için yayımlanmıştır. Dört modelin ürün sayfaları ultrasonik seviye transmitterleri kategorisindedir.
18 m'yi aşan tankta EASYTREK sıvı veya ECHOTREK sıvı (25 m'ye kadar), +90 °C'yi aşan proseste yalnız ECHOTREK sıvı (+100 °C) kalır.
Ultrasonik ölçümün yetmediği durumlarda katalogdaki karşılıklar:
- Kalıcı, yoğun köpük (SP-500 PRO yalnız hafif köpük için yazılı): temaslı ölçüm için NIVELCO NIVOPRESS D – Hidrostatik Seviye Transmitteri.
- Boruya yer olmayan, tavana kadar dolan veya vakumlu tank (sıvı modellerinde 0,5…3 bar mutlak): NIVELCO PILOTREK WP–200 – 80 GHz Radar Seviye Sensörü, 0…30 m ve −1…3 bar (bağıl).
- Ex bölge (SP-500 PRO'nun ATEX süreci devam ediyor): EASYTREK sıvı veya ECHOTREK sıvının ATEX versiyonu.
Ultrasonik sensör nasıl monte edilir?
Ultrasonik sensör, ışın konisi engelsiz, yüzü sıvıya paralel ve en yüksek seviye ölü bölgenin dışında kalacak biçimde monte edilir.
Sensör tankın neresine konur?
Ultrasonik sensör, silindirik tankta merkezden yarıçapın 0,3…0,5 katı uzağa konur (EASYTREK SP-500 PRO kurulum ve programlama kılavuzu). Kılavuzun diğer kuralları:
- Sensör yüzü sıvı yüzeyine ±2…3° paralel durmalıdır.
- Işın konisinde soğutma borusu, destek veya termometre kalmamalıdır; programda yalnız bir sabit engel maskelenebilir.
- Sensör dolum ağzından ve sıvı girişinden uzağa konmalıdır.
- Doğrudan güneş alan sensör gölgelenmelidir.
Ölü bölge yükseltici boruyla nasıl aşılır?
Tavana yakın dolan tankta ultrasonik sensör yükseltici boru üstüne alınır, ölü bölge boru içinde kalır. Boru rijit, ışının çıktığı alt kenarı yuvarlatılmış olmalıdır. Boru uzadıkça gereken iç çap büyür; değer kılavuz tablosundan model koduyla okunur.
Sahada görülen bir arıza biçimi: kısa, keskin kenarlı veya ince borunun alt kenarı yankı verir, sensör bu yankıyı yüzey sanar. Mesafe kısa okunur, seviye gerçekte olduğundan yüksek görünür. Boru tablodaki boy ve çapta yenilenir; kalan sahte yankı, yakın uç engelleme (ölü bölge) ayarı boru kenarını kapsayacak kadar artırılarak bastırılır.
Köpük, rüzgâr ve güneş ölçümü nasıl bozar?
Hafif köpükte ultrasonik sensör ölçmeye devam eder; köpük kalınlaştıkça yankı kaybolur. Sensör köpüğün en ince olduğu noktaya ya da bir dinlendirme borusuna taşınır.
Açık hazne ve kanalda kuvvetli rüzgâr ses darbesini savurur; kapalı tankta güneşle oluşan buhar ve duman menzili kısaltır. İki durumda da düşük frekanslı transdüser seçilir; büyüyen ölü bölgeye göre montaj yüksekliğini kontrol edin.
Ultrasonik seviye transmitteri nerelerde kullanılır?
Ultrasonik seviye transmitteri havuz, kuyu, toplama haznesi ve terfi merkezinde kullanılır; transdüser malzemesi sıvıya göre PP, PVDF veya PTFE seçilir.
Toz ve granülde ECHOTREK katı kullanılır; silo ve dökme yükte sensör seçimi katı ve toz malzemede seviye ölçümü yazısındadır.
Sıkça sorulan sorular
Ultrasonik seviye sensöründe ölü bölge nedir?
Ölü bölge, sensör yüzünün altında kalan ve ultrasonik sensörün ölçemediği mesafedir; datasheet'lerde minimum ölçüm mesafesi diye geçer. NIVELCO EASYTREK SP-500 PRO'da 3 m'lik modelde 0,15 m, 18 m'lik modelde 0,35 m'dir (datasheet, Ekim 2026). En yüksek sıvı seviyesi bu mesafeye girmemelidir.
Köpüklü tankta ultrasonik seviye sensörü nereye monte edilir?
Köpüklü tankta ultrasonik sensör, köpüğün en ince olduğu noktaya, sıvı girişinden ve dolum akışından uzağa monte edilir. Yüzeyin tamamı köpüklüyse sensör, köpüğü dışarıda tutan bir dinlendirme borusunun üstüne alınır. Kalıcı ve yoğun köpükte yer değiştirmek yetmez; hidrostatik transmitter gibi temaslı bir yönteme geçilir.
Ultrasonik seviye sensörü tank duvarına ne kadar uzak olmalı?
Silindirik tankta ultrasonik sensör, tank merkezinden yarıçapın 0,3…0,5 katı mesafeye, dolum ağzından ve sıvı girişinden uzağa konur. Sensör yüzü sıvıya ±2…3° paralel durmalı, ışın konisinde boru veya destek bulunmamalıdır. Bu değerler NIVELCO EASYTREK SP-500 PRO kurulum kılavuzundadır.
Ultrasonik seviye sensörü açık kanalda debi ölçer mi?
Evet, EASYTREK SP-500 PRO açık kanal debi hesabı yapar. Sensör oluk veya savağın ekseninde, kanal tipinin belirlediği noktaya ve beklenen en yüksek su seviyesine ölü bölge payı bırakılarak olabildiğince yakın kurulur. Altındaki su yüzeyi köpüksüz olmalıdır. Debi doğruluğu her zaman mesafe ölçümünün doğruluğundan düşüktür.
Ultrasonik seviye sensörü fiyatı neye bağlıdır?
Ultrasonik sensörün fiyatını önce menzil belirler: uzun menzilli transdüser hem pahalıdır hem ölü bölgeyi büyütür. Ardından ıslanan transdüser malzemesi (PP, PVDF veya PTFE), röle çıkışı, pil opsiyonu ve ATEX versiyonu gelir. Teklifleri karşılaştırırken devreye almanın (ölü bölge ve sahte yankı ayarı) kapsama girip girmediğine bakın.
Ultrasonik transmitter için şartname ve teklif maddeleri
Ultrasonik transmitter alımında şartnameye marka değil performans kriteri yazılır.
Şartnameye yazılacak teknik maddeler
Su ve atıksu haznesinde sıvı seviyesi ölçümü için şu maddeler yazılabilir:
- Ölçüm prensibi: temassız ultrasonik (uçuş süresi); sıvı uygulamasında 2 telli 4…20 mA + HART® çıkışlı entegre transmitter.
- Ölçüm aralığı, sensör yüzünden tank/hazne tabanına kadar olan mesafeyi karşılamalıdır; teklifte seçilen modelin minimum ölçüm mesafesi (ölü bölge) metre olarak belirtilmeli ve en yüksek sıvı seviyesi ile sensör yüzü arasındaki mesafeden küçük olmalıdır.
- Sıvı uygulamasında ölü bölge, 18 m'ye kadar ölçüm menzilinde 0,35 m'yi aşmamalıdır.
- Doğruluk: ±(%0,1 ölçülen mesafe + %0,025 ölçüm aralığı) veya ±%0,05 ölçüm aralığı (hangisi büyükse) ya da daha iyi.
- Proses sıcaklığı en az −30…+90 °C; proses basıncı 0,5…3 bar mutlak aralığında çalışmalıdır.
- Koruma sınıfı: su basma veya taşma riski olan hazne ve kanal üstünde en az IP68.
- Islanan transdüser malzemesi ölçülen sıvıya uygun seçilebilmeli (PP, PVDF veya PTFE seçenekli).
- Cihaz sıcaklık telafili olmalı; tank şekline göre hacim hesabı için en az 32 noktalı doğrusallaştırma ve gerekiyorsa açık kanal debi hesabı yapabilmelidir.
Teklif alırken isteyin
- Teklif edilen transdüserin menzilini, ölü bölgesini ve ölçüm frekansını gösteren datasheet (model koduyla).
- Montaj önerisi: sensörün tanktaki konumu ve gerekiyorsa yükseltici borunun boyu ile iç çapı.
- Türkçe kurulum ve programlama kılavuzu.
- Ex bölge varsa teklif edilen versiyonu kapsayan ATEX sertifikası (sertifika süreci "devam ediyor" olan modelle Ex teklifi kabul etmeyin).
- Devreye almanın (tank boyu, ölü bölge ve yakın uç engelleme ayarı, sahte yankı maskeleme) teklife dahil olup olmadığı.
- Garanti süresi ve kapsamı yazılı olarak; benzer ölçekte referans kurulum (bunu her tedarikçiden, bizden de isteyin).
İlgili Yazılar
2026-10-159 dk okuma
Radar mı Ultrasonik mi? Temassız Seviye Ölçüm Teknolojileri Karşılaştırması
Radar ve ultrasonik temassız seviye sensörlerini buhar, köpük, vakum, Ex bölge ve ölçüm mesafesine göre karşılaştıran, PILOTREK WP–200, EASYTREK SP-500 PRO ve ECHOTREK verisine dayanan şartname rehberi.
2026-10-157 dk okuma
Kapasitif Seviye Sensörü Nedir, Nerelerde Kullanılır? Prob Seçimi ve Kalibrasyon
Kapasitif seviye sensörü nedir, nerelerde kullanılır? Dielektrik sabitine ve tank malzemesine göre prob seçimi, iki seviyede öğretme ve boş tank kalibrasyonu; NIVOCAP ve NIVOCAP CK verisiyle.
2026-10-157 dk okuma
Katı ve Toz Malzemede Seviye Ölçümü: Dökme Yükte Hangi Sensör Çalışır?
Toz ve granül silosunda katı seviye sensörü seçimi: siloda stok için ultrasonik transmitter, dolu/boş alarmı için titreşimli çatal veya döner pedal; yoğunluk, basınç ve şartname maddeleri.
2026-10-159 dk okuma
Kuyu ve Sondajlarda Seviye Ölçümü: Hidrostatik Transmitter Uygulaması
Sondaj kuyusunda dalgıç hidrostatik seviye sensörü hangi derinliğe asılır, ölçüm aralığı ve kablo boyu nasıl seçilir, SCADA'da statik ve dinamik seviye nasıl okunur: NIVOPRESS N ve SOFREL CNPi ile.
